مهم‌ترین اقدامات دولت در بازار مسکن از دید دفتر اقتصاد مسکن

طرح‌هایی که از سال ۱۳۹۸ با عنوان اقدام ملی مسکن آغاز شدند و پس از تصویب قانون جهش تولید مسکن در سال ۱۴۰۰ در قالب نهضت ملی مسکن ادامه یافتند، در این گزارش تحت عنوان مسکن حمایتی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

نمودار عملکرد پروژه‌های حمایتی روی اراضی اجاره ۹۹ ساله نشان می‌دهد که تا زمان تهیه گزارش، حدود ۷۳۵ هزار واحد پروانه ساختمانی دریافت کرده‌اند، نزدیک به ۵۱۷ هزار واحد دارای قرارداد مشارکت مدنی هستند و عملیات اجرایی بیش از ۷۲۳ هزار واحد آغاز شده است. اما هرچه از مرحله شروع پروژه به مراحل پایانی ساخت نزدیک می‌شویم، تعداد واحدها کاهش پیدا می‌کند. براساس همین نمودار، فونداسیون حدود ۵۸۱ هزار واحد، اسکلت و سقف حدود 424 هزار واحد، سفت‌کاری حدود ۲۵۹ هزار واحد  و نازک‌کاری حدود ۱۶۹ هزار واحد به پایان رسیده و تعداد واحدهایی که به مرحله اتمام کارهای پایانی رسیده‌اند، حدود ۱۰۷ هزار واحد است.

این تفاوتی که میان تعداد پروژه‌های شروع‌شده و واحدهای نزدیک به تکمیل داریم، یکی از نکات مهم آمارهای این گزارش است که نشان میدهد حدود ۸۵ درصد هنوز به این مرحله نرسیده‌اند.

بیش از ۳ هزار همت برای تکمیل تعهدات

از جمله مهمترین آمار منتشر شده در این گزارش منابع مالی مورد نیاز  برای رساندن این پروژه ها به مرحله تکمیل است. از حدود ۸۳۶ هزار واحد حمایتی شروع‌شده در تعهد دولت، حدود ۵۱۷ هزار واحد دارای تسهیلات ساخت هستند و تأمین و پرداخت تسهیلات برای واحدهای باقی‌مانده، یکی از چالش‌های تکمیل طرح عنوان شده است.

براساس جدول ارائه شده از سوی دفتر اقتصاد مسکن، برای تکمیل تعهدات مسکن حمایتی، حدود ۱۵۱۹ همت منابع دولتی نیاز است. در کنار آن ۶۱۳ همت تسهیلات بانکی و ۸۳۵ همت آورده متقاضیان نیز باید تأمین شود.برای تکمیل واحدهای باقی‌مانده مسکن مهر نیز  ۱۱۶ همت منابع دولتی و ۵۶ همت تسهیلات بانکی برآورد شده است.

در مجموع برای تکمیل این دو گروه پروژه، گزارش نیاز به ۱۶۳۵ همت منابع دولتی، ۶۶۹ همت تسهیلات بانکی و ۸۳۵ همت آورده متقاضیان را برآورد کرده است؛ یعنی مجموعا رقمی در حدود ۳۱۳۹ همت. طبق جدول، 575 همت برای آماده‌سازی زمین و تأمین زیرساخت، ۳۱۶ همت برای یارانه سود تسهیلات ارزان‌قیمت، ۲۴۰ همت برای کمک‌های حمایتی دولت و نهادها و ۵۰۴ همت برای خدمات روبنایی موردنیاز است.

عملکرد مسکن در برنامه هفتم چقدر بوده است؟

این قسمت از گزارش دفتر اقتصاد مسکن مقایسه عملکرد تولید مسکن با اهداف برنامه هفتم است. در بخش مسکن شهری، هدف سال ۱۴۰۳ ساخت ۱۸۵ هزار واحد بوده که حدود ۱۴۲ هزار واحد محقق شده است. در سال ۱۴۰۴ نیز در مقابل هدف 200 هزار واحدی، عملکرد حدود 150 هزار واحد اعلام شده است.در مسکن روستایی، عملکرد سال ۱۴۰۳ حدود ۱۶۶ هزار واحد در برابر هدف ۲۰۰ هزار واحد و در سال ۱۴۰۴ حدود ۱۵۱ هزار واحد در برابر هدف ۲۰۰ هزار واحد بوده است.در بافت‌های فرسوده نیز در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۲ هزار واحد در مقابل هدف ۸۰ هزار واحد ثبت شده، اما در سال ۱۴۰۴ این رقم به حدود ۴۳ هزار واحد در برابر همان هدف ۸۰ هزار واحدی رسیده است.

در بخش‌های اصلی برنامه هفتم، عملکرد پایین‌تر از اهداف تعیین‌شده بوده است. در سال ۱۴۰۴ مسکن شهری حدود ۷۵ درصد و مسکن روستایی حدود ۷۶ درصد هدف را محقق کرده‌اند، در حالی که عملکرد بافت‌های فرسوده به حدود ۵۳ درصد هدف رسیده است.

گزارش برای قرار دادن این ارقام در یک تصویر بلندمدت، میانگین عملکرد تولید مسکن طی  ۲۰ سال گذشته را نیز  در جدول زیر ارائه کرده است.

بخش پایانی گزارش، رویکردهای آینده وزارت راه و شهرسازی را ترسیم می‌کند. تکمیل تعهدات باقی‌مانده و پروژه‌های نیمه‌تمام، متنوع‌سازی شیوه‌های تأمین مسکن، تمرکز بیشتر بر خانوارهای کم‌درآمد، واگذاری انفرادی و گروهی زمین، نوسازی بافت‌های فرسوده، ساماندهی سکونتگاه‌های غیررسمی و متنوع‌سازی روش‌های تأمین مالی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده‌اند. در مجموع، آمارهای این بخش از یک سو از پیشرفت پروژه‌ها و افزایش برخی شاخص‌های اجرایی حکایت دارند، اما از سوی دیگر ابعاد مالی ادامه مسیر را نیز نشان می‌دهند. فاصله میان بیش از ۷۲۳ هزار واحد شروع‌شده و حدود ۱۰۷ هزار واحد رسیده به مرحله پایانی، نیاز به بیش از ۳۱۰۰ همت منابع برای تکمیل تعهدات، فاصله عملکرد با اهداف برنامه هفتم و دشواری تأمین تسهیلات و آورده خانوارها نشان می‌دهد که بخش مهمی از مسئله مسکن حمایتی، نه فقط آغاز پروژه‌های جدید، بلکه تأمین منابع و رساندن پروژه‌های موجود به مرحله تکمیل و سکونت است.