چه رازی در ماندگاری قیام عاشوراست؟/ سخن آیات و روایات

خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان_حجت الاسلام عبدالحسین یداللهی پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی: قیام عاشورا تنها یک حادثه تاریخی در سال ۶۱ هجری نبود؛ بلکه جریانی زنده و الهام‌بخش است که تا امروز در وجدان مسلمانان و آزادگان جهان باقی مانده است. راز این ماندگاری را باید در الهی بودن هدف، اخلاص، پیوند با قرآن، عزت، شهادت و پیام‌رسانی پس از کربلا جست‌وجو کرد.

۱. هدف الهی و اصلاح‌گرانه

امام حسین علیه‌السلام قیام خود را برای قدرت یا منفعت شخصی آغاز نکرد، بلکه هدفش اصلاح امت پیامبر بود: «إِنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلَا بَطِرًا … وَإِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّةِ جَدِّی.»

من برای فساد و ستم قیام نکردم، بلکه برای اصلاح امت جدم برخاستم. (احمدی میانجی، مکاتیب الائمه، ج۳، ص۱۱۳).

این هدف با آیه قرآن هماهنگ است: «إِنْ أُرِیدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ» (هود: ۸۸)

و چون این قیام برای خدا بود، ماندگار شد: «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ» (نحل: ۹۶)

۲. اخلاص و پیوند با قرآن

عاشورا نمونه روشن عمل خالصانه در راه خداست. قرآن می‌فرماید: «وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِندَ رَبِّکَ» (کهف: ۴۶)

امام حسین علیه‌السلام و یارانش همه چیز خود را در راه خدا فدا کردند. در زیارت وارث آمده است:

«أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ … وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ.» (شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۲۰) عاشورا تجسم عملی قرآن بود؛ زیرا امام در برابر ظلم ایستاد: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا» (هود: ۱۱۳)

۳. احیای امر به معروف و نهی از منکر

یکی از اهداف اصلی قیام عاشورا، زنده کردن امر به معروف و نهی از منکر بود. قرآن می‌فرماید: «وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ … یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ» (آل عمران: ۱۰۴)

امام حسین علیه‌السلام با قیام خود نشان داد که مؤمن نباید در برابر تحریف دین و گسترش ظلم بی‌تفاوت باشد.

۴. عزت در برابر ذلت

عاشورا پیام عزت و آزادگی است. امام حسین علیه‌السلام فرمودند: «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ»؛ ذلت از ما دور است. (مسعودی، اثبات الوصیه، ص۱۶۶). قرآن نیز عزت را از آن خدا، پیامبر و مؤمنان می‌داند: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ» (منافقون: ۸)

پس عاشورا آموخت که می‌توان مظلوم بود، اما ذلیل نبود.

۵. شهادت و حیات جاودان

قرآن شهیدان را زنده می‌داند: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا» (آل عمران: ۱۶۹)

از همین رو، یاد امام حسین علیه‌السلام و یارانش خاموش نشد؛ زیرا خون شهید، وجدان تاریخ را بیدار می‌کند.

۶. وفاداری یاران و پیام‌رسانی عاشورا

یاران امام حسین علیه‌السلام نمونه کامل وفاداری بودند. امام درباره آنان فرمودند: «لَا أَعْلَمُ أَصْحَابًا أَوْفَی وَلَا خَیْرًا مِنْ أَصْحَابِی.» (شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۹۱)

پس از کربلا نیز حضرت زینب سلام‌الله‌علیها و امام سجاد علیه‌السلام پیام عاشورا را زنده نگه داشتند. حضرت زینب سلام‌الله‌علیها فرمودند: «مَا رَأَیْتُ إِلَّا جَمِیلًا.» (ابن‌طاووس، اللهوف، ص۱۶۰)

راز ماندگاری عاشورا در الهی بودن هدف، اخلاص، عدالت‌خواهی، امر به معروف، عزت، شهادت و پیام‌رسانی اهل‌بیت علیهم‌السلام است. عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه مدرسه‌ای همیشگی برای آزادگی، حق‌طلبی و ایستادگی در برابر باطل است.

قیام عاشورا الگویی از ایستادگی در برابر ظلم، حفظ عزت و فداکاری در راه حق است. همین فرهنگ در جنگ ایران نیز الهام‌بخش رزمندگان و مردم بود و روحیه ایثار، مقاومت و شهادت‌طلبی را تقویت کرد؛ بنابراین عاشورا به یک درس عملی برای دفاع و پایداری تبدیل شد.