تقلیل جهاد به پیکار نظامی، جفا به حقیقت این مفهوم است

به گزارش خبرگزاری مهر، علی‌اصغر خندان، با نقد برداشت‌های سطحی از مفهوم جهاد اظهار داشت: «جهاد در اصل، یک تلاشِ آگاهانه، مسئولانه و هدف‌مند است. این مفهوم ریشه در یک نوع خاص از آگاهی دارد که در آن فرد نه تنها با ابزارهای حسی و ظاهری، بلکه با نگاهی عقلانی و بصیرت درونی، حقیقت را می‌شناسد.»

وی افزود: «وقتی از جهاد صحبت می‌کنیم، در واقع از یک حرکت پویا حرف می‌زنیم که هدفش برقراری عدالت، جلوگیری از ظلم و صیانت از کرامت انسان است. این تلاش می‌تواند در جبهه‌های مختلفی صورت بگیرد؛ از مبارزه با نفس و اصلاح درونی گرفته تا دفاع در برابر هجمه‌هایی که اصلِ انسانیت و حق‌طلبی را نشانه رفته‌اند.»

جهاد؛ سبکی از زندگی برای دفاع از حق

خندان در پاسخ به این پرسش که نقش دفاع در زندگی روزمره و مواجهه با ظلم چیست، تصریح کرد: «یکی از مهم‌ترین وجوه این نگاه، مشروعیت بخشیدن به دفاع در تمامی سطوح است. هرگاه شخصی در برابر ستمی که به او یا جامعه‌اش روا داشته می‌شود، با آگاهی و مسئولیت می‌ایستد، در واقع او در حال انجام یک نوع جهاد است.»

عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به جایگاه والای ایستادگی در مسیر حق، خاطرنشان ساخت: «کسی که در مسیر دفاع از حقیقت و برای رهایی از بند ظلم، جان خود را به خطر می‌اندازد و فداکاری می‌کند، جایگاهی در حد و اندازه یک شهید پیدا می‌کند؛ چرا که عمل او دیگر صرفاً یک عکس‌العمل غریزی برای حفظ بقا نیست، بلکه یک انتخاب آگاهانه برای حمایت از عدالت و کرامت است.»

وی تأکید کرد: «جهاد، یک سبک زندگی است که در آن، فرد اجازه نمی‌دهد حقِ او یا دیگران پایمال شود و در این راه، از هیچ کوششی فروگذار نمی‌کند. این نگاه، مفهوم دفاع را از دایره محدود درگیری‌های صرفاً نظامی خارج کرده و به متن زندگی و حقوق اساسی انسان‌ها می‌آورد.»

ریشه سوءتفاهم‌ها؛ جداسازی مفاهیم از نظام کلی اندیشه

این استاد دانشگاه در ادامه، دلیل اصلی برداشت‌های نادرست از جهاد را چنین تبیین کرد: «دلیل اصلی این سوءتفاهم‌ها، جداسازی مفاهیم از نظام کلی اندیشه است. ما گاهی عادت کرده‌ایم مسائل را به صورت جزیره‌ای و جدا از هم بررسی کنیم. برای درک صحیح جهاد، باید آن را در کنار سایر آموزه‌های مرتبط، مثل اهداف تربیتی اسلام، جایگاه معرفت عقلانی و کرامت ذاتی انسان قرار دهیم.»

خندان با تأکید بر ضرورت نگاه سیستمی به آموزه‌های دینی افزود: «اگر احکام دینی را بدون توجه به این چارچوب کلی و بدون در نظر گرفتن غایت و هدف نهایی دین تفسیر کنیم، طبیعی است که به برداشت‌های سطحی یا حتی خشن برسیم. ما نیازمند نگاهی هستیم که در آن وحی و عقل با هم همراه می‌شوند.»

وی در پایان با اشاره به هدف غایی دین، گفت: «دین صرفاً مجموعه‌ای از دستورالعمل‌های پراکنده نیست، بلکه یک منظومه معرفتی است که هدف غایی آن، رشد و کمال انسانی است. جهاد ابزاری برای نابودی نیست، بلکه ابزاری برای حفاظت از فضای رشد و بالندگی انسان است. باید از سطح شناخت حسی و ظاهری فراتر رفت و به عمق پیام‌های دینی نفوذ کرد تا متوجه شویم که تمامی این دستورات، از جمله جهاد، در نهایت برای این است که انسان بتواند در فضایی عادلانه، آزاد و مبتنی بر کرامت، به حقیقت خود دست یابد.»