واکنش زنان فرانسوی به طرح ممنوعیت حجاب؛موج همبستگی در شبکه‌های اجتماعی

یادداشت مهمان، امیرحسین مقیمی: همزمان با تشدید بحث‌های سیاسی در فرانسه درباره احتمال ممنوعیت یا اعمال جریمه برای استفاده از حجاب اسلامی در فضای عمومی، شماری از زنانی که معمولاً حجاب ندارند، با انتشار تصاویر و ویدئوهایی از خود در شبکه‌های اجتماعی، با زنان مسلمان محجبه اعلام همبستگی کردند.

به گزارش خبرگزاری آناتولی، چندین زن که به طور معمول حجاب ندارند، طی روزهای اخیر ویدئوهایی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرده‌اند که در آنها با پوشاندن موهای خود، مخالفتشان را با آنچه «انگ‌زنی علیه زنان مسلمان» می‌دانند، نشان داده‌اند.

برخی از این زنان در پیام‌های خود بر حمایت از زنان محجبه و دفاع از حق انتخاب پوشش تأکید کرده‌اند. در بعضی از این ویدئوها نیز پیام‌هایی با این مضمون منتشر شده است که در صورت تصویب ممنوعیت، آنها نیز حجاب خواهند پوشید.

آغاز بحث از اظهارات نماینده راست‌گرای فرانسه

این موج واکنش‌های اجتماعی پس از اظهارات ژان‌فیلیپ تانگی، نماینده حزب اجتماع ملی (RN)، شکل گرفت.

تانگی روز ۳۰ اوت در گفت‌وگو با شبکه BFMTV اعلام کرد که در صورت رسیدن این حزب به قدرت، استفاده از حجاب اسلامی در فضای عمومی می‌تواند با جریمه مواجه شود.

او گفت حزب اجتماع ملی قصد دارد با آنچه «ایدئولوژی اسلام‌گرایی» می‌خواند مقابله کند و موضوع جریمه حجاب را همچنین به عنوان اقدامی در حمایت از زنانی مطرح کرد که به گفته او در برخی کشورها مجبور به پوشیدن حجاب هستند. تانگی همچنین مدعی شد این پیشنهاد از حمایت ۶۰ تا ۷۰ درصد مردم فرانسه برخوردار است؛ ادعایی که در اظهارات او مطرح شده اما در گزارش‌های موجود، منبع نظرسنجی آن مشخص نشده است.

وی تأکید کرده است که در صورت ممنوع شدن حجاب، زنانی که همچنان در فضای عمومی آن را بر سر داشته باشند، مشمول جریمه خواهند شد.

موضوع ممنوعیت حجاب در فضای عمومی، ایده جدیدی در برنامه سیاسی اجتماع ملی نیست و پیش از این نیز در برنامه‌های انتخاباتی مارین لوپن مطرح شده بود. با این حال، اظهارات اخیر تانگی بار دیگر این موضوع را به یکی از محورهای بحث سیاسی در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۷ فرانسه تبدیل کرده است.

واکنش شورای فرانسوی آیین مسلمانان

شورای فرانسوی آیین مسلمانان (CFCM) نیز در واکنش به این اظهارات، روز اول سپتامبر با انتشار بیانیه‌ای از سیاستمداران خواست از آنچه این شورا «هدف قرار دادن مسلمانان» می‌داند، خودداری کنند.

این شورا نسبت به پیامدهای اجتماعی چنین مواضعی برای زنان محجبه هشدار داد و اعلام کرد که اظهارات سیاسی اخیر می‌تواند زنان مسلمان را در معرض توهین، تهدید، ارعاب و حمله قرار دهد.

شورای فرانسوی آیین مسلمانان همچنین بر حق زنان برای انتخاب پوشیدن یا نپوشیدن حجاب تأکید کرد و مخالفت خود را با ممنوعیت حجاب در فضای عمومی اعلام کرد. این نهاد معتقد است چنین ممنوعیتی با اصولی مانند آزادی وجدان، آزادی فردی و اصل سکولاریسم در فرانسه در تعارض خواهد بود.

بحث حجاب در فرانسه؛ فراتر از یک مسئله پوششی

مسئله حجاب در فرانسه طی سال‌های گذشته همواره در تقاطع مباحث مربوط به سکولاریسم، آزادی مذهبی، حقوق زنان و هویت اجتماعی قرار داشته است.

با این حال، باید میان قوانین موجود و طرح سیاسی اخیر تفکیک قائل شد. در حال حاضر، حجاب اسلامی به طور کلی در فضای عمومی فرانسه ممنوع نیست. قوانین فرانسه در حوزه‌های مشخصی محدودیت‌هایی اعمال کرده‌اند؛ از جمله قانون سال ۲۰۰۴ درباره استفاده دانش‌آموزان از نمادهای مذهبی آشکار در مدارس دولتی. همچنین کارکنان بخش عمومی هنگام انجام وظایف خود ملزم به رعایت اصل بی‌طرفی مذهبی هستند و نمی‌توانند در محیط کاری وابستگی مذهبی خود را با نمادهای مذهبی آشکار نشان دهند.

در همین حال، پیشنهاد جدید اجتماع ملی برای ممنوعیت حجاب در فضای عمومی همچنان یک طرح سیاسی است و اجرای آن مستلزم طی شدن فرآیندهای قانونی و سیاسی خواهد بود. حتی در درون حزب نیز درباره نحوه اجرای این سیاست بحث‌هایی مطرح شده است؛ ژوردان باردلا، رئیس اجتماع ملی، درباره ایده مراجعه به همه‌پرسی برای طرح موضوعات مرتبط با «ایدئولوژی اسلام‌گرایی» سخن گفته است.

حجاب؛ مسئله‌ای در مرز آزادی و مداخله دولت

موج اخیر انتشار تصاویر زنان بدون حجاب که برای اعلام همبستگی با زنان محجبه، موهای خود را پوشانده‌اند، نشان می‌دهد بحث حجاب در فرانسه تنها به جامعه مسلمانان محدود نمانده است.

برای بخشی از مخالفان ممنوعیت، مسئله اصلی نه انتخاب نوع پوشش، بلکه حق افراد برای تصمیم‌گیری درباره بدن و ظاهر خود است. در مقابل، مدافعان محدودیت حجاب استدلال می‌کنند که دولت باید با مظاهر اسلام‌گرایی مقابله کرده و از زنانی که تحت فشار برای پوشیدن حجاب قرار می‌گیرند حمایت کند.

به این ترتیب، بحث تازه در فرانسه بار دیگر پرسشی قدیمی را پیش روی جامعه این کشور قرار داده است: مرز میان اصل سکولاریسم، مداخله دولت و آزادی فردی در انتخاب پوشش کجاست؟

واکنش‌های اخیر در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد این پرسش در آستانه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۷ می‌تواند بار دیگر به یکی از موضوعات مهم مناقشه سیاسی و اجتماعی فرانسه تبدیل شود.

پژوهشگر مسائل حقوقی فرانسه