همه‌پرسی ایسلند؛ چرا رأی «نه» پیروز شد؟

به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه گاردین در گزارشی با عنوان «قطعاً نه یا شاید آری؛ چه چیزی نتیجه همه‌پرسی ایسلند را رقم زد؟» به بررسی عوامل شکست کارزار موافقت با از سرگیری مذاکرات عضویت ایسلند در اتحادیه اروپا پرداخته است. بر اساس نتایج نهایی، ۵۲.۸ درصد از رأی‌دهندگان با از سرگیری مذاکرات مخالفت کردند و ۴۷.۲ درصد موافق بودند؛ نتیجه‌ای که شکاف عمیق میان مناطق شهری و روستایی این کشور را آشکار کرد.

گاردین می‌نویسد کارزار «نه» در هفته‌های منتهی به همه‌پرسی با پیام‌هایی روشن و صریح توانست بر فضای انتخاباتی مسلط شود. مخالفان عضویت در اتحادیه اروپا، به‌ویژه بر سرنوشت صنعت ماهیگیری و کشاورزی تمرکز کردند؛ دو حوزه‌ای که پیوند نزدیکی با هویت ملی ایسلند دارند. آنان استدلال می‌کردند عضویت در اتحادیه اروپا می‌تواند کنترل ایسلند بر منابع طبیعی و آب‌های ماهیگیری را محدود کند و استقلال کشور را تحت تأثیر قرار دهد.

یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر نتیجه، نحوه طرح پرسش همه‌پرسی بود. از رأی‌دهندگان پرسیده شد: «آیا ایسلند باید مذاکرات عضویت با اتحادیه اروپا را از سر بگیرد؟» موافقت با این پرسش به معنای عضویت فوری در اتحادیه اروپا نبود؛ بلکه تنها آغاز مذاکرات بود و در صورت دستیابی به توافق، همه‌پرسی دیگری برگزار می‌شد. از این رو، رأی «آری» عملاً می‌توانست به معنای «آری، برای بررسی بیشتر» تلقی شود، در حالی که «نه» تصمیمی روشن و قطعی بود.

شعار کارزار موافقان، «آری برای دیدن» نیز در مقایسه با پیام مستقیم و تهاجمی مخالفان، برای برخی رأی‌دهندگان مبهم به نظر می‌رسید. حامیان عضویت استدلال می‌کردند که نزدیک‌شدن به اتحادیه اروپا می‌تواند به کاهش نرخ بالای تورم و هزینه‌های زندگی کمک کند و در شرایط بی‌ثبات ژئوپلیتیکی، امنیت بیشتری برای ایسلند فراهم آورد.

شکاف شهر و روستا نیز نقش مهمی در نتیجه داشت. در مناطق روستایی، نگرانی درباره آینده کشاورزی، ماهیگیری و حفظ هویت ملی پررنگ‌تر بود، در حالی که در منطقه پایتخت حمایت از ازسرگیری مذاکرات بیشتر بود. گاردین می‌گوید کارزار «نه» توانست این نگرانی‌ها را به یک پیام سیاسی ساده تبدیل کند و آن را در سراسر کشور گسترش دهد.

در سوی دیگر، کارزار «آری» با اتهام ترساندن رأی‌دهندگان و انتشار اطلاعات نادرست علیه مخالفان روبه‌رو بود. وزیر خارجه ایسلند پیش از رأی‌گیری نسبت به احتمال تکرار یک «لحظه برگزیت» هشدار داده و درباره نقش اطلاعات نادرست، مداخله خارجی و حتی هوش مصنوعی در شکل‌دهی به افکار عمومی ابراز نگرانی کرده بود.

ایسلند نخستین‌بار در سال ۲۰۰۹ و در پی بحران مالی درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را مطرح کرد، اما دولت مخالف اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۳ مذاکرات را متوقف کرد. همه‌پرسی اخیر پس از سال‌ها کشمکش سیاسی درباره رابطه ایسلند با اروپا برگزار شد و نتیجه آن بار دیگر نشان داد که موضوع حاکمیت ملی، کشاورزی و ماهیگیری همچنان در تصمیم‌گیری رأی‌دهندگان ایسلندی وزن بالایی دارد.