نام کاربری یا نشانی ایمیل
رمز عبور
لطفا پاسخ را به عدد انگلیسی وارد کنید:
مرا به خاطر بسپار
گزارش تازه (UN-Habitat) تصویری قابلتأمل از وضعیت مسکن ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان ارائه میدهد. دادههای این گزارش نشان میدهد اگرچه موجودی مسکن کشور در سالهای اخیر افزایش یافته، اما سرعت رشد کمبود مسکن بهمراتب بیشتر بوده است؛ موضوعی که از عمیقتر شدن شکاف میان عرضه و تقاضای واقعی حکایت دارد.
بر اساس این گزارش، موجودی واحدهای مسکونی ایران از حدود ۲۲.۴ میلیون واحد در سال ۲۰۱۰ به ۲۵.۵ میلیون واحد در سال ۲۰۲۳ رسیده است؛ یعنی طی ۱۳ سال حدود ۳.۱ میلیون واحد به موجودی مسکن کشور اضافه شده است. اما در همین بازه زمانی، کمبود مسکن از ۵۰۰ هزار واحد به ۲.۶ میلیون واحد افزایش یافته و بیش از پنج برابر شده است.
مقایسه ایران با روند جهانی نیز نکات مهمی را آشکار میکند. در حالی که موجودی مسکن جهان طی این دوره بیش از ۲۳ درصد رشد کرده، رشد موجودی مسکن ایران تنها حدود ۱۴ درصد بوده است. به همین دلیل، سهم ایران از موجودی مسکن جهان کاهش یافته و در مقابل، سهم کشور از کمبود جهانی مسکن تقریباً چهار برابر شده است.
در مقایسه با برخی کشورهای منطقه، ایران از نظر تعداد واحدهای مسکونی در سطحی نزدیک به ترکیه و بالاتر از مصر و عربستان قرار دارد، اما همچنان فاصله محسوسی با عملکرد موفقتر کشورهایی مانند ترکیه در کاهش شکاف مسکن دارد.
شاید مهمترین پیام اقتصادی این گزارش آن باشد که افزایش تعداد واحدهای ساختهشده، الزاماً به معنای کاهش بحران مسکن نیست. وقتی عرضه جدید با محل تقاضا یا توان خرید خانوارها همخوانی نداشته باشد، شکاف مسکن همچنان عمیقتر میشود. به همین دلیل، سیاستگذاری در این حوزه باید میان «ساخت مسکن» و «تأمین مسکن قابلدسترس» تفاوت قائل شود. در چنین شرایطی حتی ممکن است یک کشور همزمان با خانههای خالی و کمبود مسکن روبهرو باشد؛ وضعیتی که تناقض آماری نیست، بلکه نتیجه ناهماهنگی میان عرضه، تقاضا و قدرت خرید خانوارهاست.
نهضت ملی مسکن با یک ایده مشخص آغاز شد؛ دولت زمین را تأمین کند، بانکها تسهیلات بدهند و متقاضی نیز بخشی از هزینه ساخت را از محل آورده خود تأمین کند تا مسکن برای خانوارهای فاقد خانه دستیافتنیتر شود. اما افزایش شدید هزینههای ساخت، این مدل را با یک مسئله جدی مواجه کرده است: فاصله میان هزینه واقعی پروژهها و منابعی که برای آنها پیشبینی شده است.
بررسی فایلهای اجاره واحدهای تجاری در پاساژها و مجتمعهای خرید تهران نشان میدهد هزینه حضور در بازارهای تجاری پایتخت فاصله قابلتوجهی با یکدیگر دارد؛ فاصلهای که فقط به محله محدود نمیشود و به عواملی مثل میزان تردد مشتری، جایگاه واحد در پاساژ، طبقه، پاخور، برندهای حاضر در مجتمع و سطح خدمات آن بستگی دارد.
در جنوب تهران، فاصله قیمت مسکن فقط میان مناطق نیست؛ در بعضی موارد، دو محله در یک منطقه میتوانند نزدیک به ۹۰ درصد اختلاف قیمت داشته باشند. بررسی نزدیک به هزار فایل آگهی رهن و اجاره در مناطق ۱۵، ۱۶، ۱۸، ۱۹ و ۲۰ تهران نشان میدهد که بازار مسکن در جنوب پایتخت، برخلاف تصور رایج، بازاری یکدست نیست.
افزایش سقف تسهیلات مسکن از محل اوراق گواهی حق تقدم استفاده از تسهیلات مسکن (تسه)، یکی از مهمترین اتفاقات سیاست اعتباری بازار مسکن در سال جاری بود. بر اساس مصوبه هیئت عالی بانک مرکزی در مردادماه ۱۴۰۵، سقف تسهیلات خرید مسکن زوجین در تهران از یک میلیارد تومان به دو میلیارد تومان افزایش یافت و سقف تسهیلات جعاله نیز از ۲۸۰ میلیون تومان به ۴۰۰ میلیون تومان رسید. در شرایطی که قدرت خرید خانوارها در بازار مسکن به شدت کاهش یافته است، انتظار میرفت افزایش سقف وام، تقاضا برای اوراق تسه را افزایش دهد. بررسی رفتار بازار فرابورس نشان میدهد این اثر اگرچه با تأخیر ظاهر شد، اما در هفتههای اخیر خود را در رشد قیمت اوراق نشان داده است.
Δ