چرا وعده‌های الهی برای جمع است؟ درسی همیشگی از عاشورا

یادداشت مهمان_ رحیم کارگر، عضو هیات علمی پژووهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛

عاشورا، یک «درسِ همیشگی» است که باید جامعۀ اسلامی را صالح کرد؛ چراکه وعده‌های الهی، برای جمع است، نه فرد. و اگر جمع، صالح نشود، نه تنها وعده ظهور محقق نمی‌شود، بلکه جامعه به جایی می‌رسد که امامِ خود را تنها می‌گذارد و زمین، از خونِ صالحان آغشته می‌شود…. این، همان معنای عمیقِ «انتظارِ فرج» است: انتظار، یعنی ساختنِ آن جمعِ صالحی که استحقاق تحقق وعده الهی را داشته باشد؛ و عاشورا، هشدارِ همیشگیِ تاریخ است که اگر چنین نکنیم، خوف جای امنیت را می‌گیرد و ظلم بر عدل چیره می‌شود.

این جامعه صالح چه ویژگی‌هایی دارد؟ عاشورا به ما نشان می‌دهد که جامعه صالح، جامعه‌ای است با چند ویژگی بنیادین: اولین ویژگی بصیرت است، یعنی قدرت تشخیص حق از باطل در پیچیده‌ترین شرایط.

جامعه‌ای که در زمان امام حسین علیه السلام زندگی می‌کرد، از نظر ظاهری مسلمان بود، اما بصیرت نداشت!! مردم نماز می‌خواندند، روزه می‌گرفتند، اما در برابر ظلم یزید سکوت کرده بودند!! این جامعه ظاهراً مسلمان، اما باطناً غیرصالح و غیر مومن بود.

دومین ویژگی ایثار است؛ یعنی ترجیح منافع جمعی بر فردی. یاران امام حسین علیه السلام در شب عاشورا، با وجود اجازه برای رفتن، ماندند و جان خود را فدا کردند. سومین ویژگی عدالت‌خواهی است، یعنی مبارزه با هر نوع ظلم و تبعیض. چهارمین ویژگی امید است، یعنی باور به وعده الهی برای جانشینی در زمین. چنان که امام حسین(ع) درآخرین خطبه به یاران خود خبر از ظهور و رجعت می دهد و آنان را آماده ورود به یک دوران جدید ( جامعه صالحانه و ایمانی) در آینده می کند: ««فَأَبْشِرُوا فَوَ اللَّهِ لَئِنْ قَتَلُونَا فَإِنَّا نَرِدُ عَلَی نَبِیِّنَا ثُمَّ أَمْکُثُ مَا شَاءَ اللَّهُ فَأَکُونُ أَوَّلَ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ فَأَخْرُجُ خَرْجَةً یُوَافِقُ ذَلِکَ خَرْجَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ قِیَامَ قَائِمِنَا وَ حَیَاةَ رَسُولِ اللَّهِ (ص)» ؛ «سپس امام حسین به اصحاب خود فرمود: بشارت باد بر شما.

به خدا سوگند، اگرچه (دشمنان) ما را می‌کشند، ولی ما بر پیامبرمان وارد می‌شویم. سپس من به قدری که خدا بخواهد مکث خواهم کرد! سپس اول کسی خواهم بود که زمین برایش شکافته می‌شود و خارج خواهم شد (رجعت خواهم کرد)، خارج شدنی که موافق آن خارج شدن امیرالمؤمنین (ع) و قیام قائم ما و حیات رسول‌الله (ص) است. … پس من به هیچ یک از دشمنان خدا بر نمی‌خورم مگر اینکه خون او را می‌ریزم،و هیچ بتی را نمی‌بینم مگر اینکه آن را می‌سوزانم.» (مختصرالبصائر حلی عاملی، ص139 ؛ الخرائج و الجرائح قطب راوندی، 848)

مهم‌ترین آیه‌ای که پرده از حاکمیت انسان‌های شایسته در آینده برداشته، این گونه می‌فرماید: «و لقد کتبنا فی الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون»؛ «و همانا در زبور پس از ذکر نوشتیم که زمین را بندگان شایستۀ من، به ارث خواهند برد.» (انبیا، آیه۱۰۵).

در این آیه، به یکی از روشن‌ترین پاداش‌های دنیوی صالحان (حکومت روی زمین)، اشاره شده است ( یعنی باید صالحانی باشند تا به مقام وراثت برسند، نه اینکه بعدا بوجود آیند). اما مقصود از این شایستگی چیست؟ با توجه به اضافه شدن «بندگان» به «خدا»، ایمان و توحید آنان روشن می‌شود، و با توجه به کلمه «صالحون»، همۀ شایستگی‌ها به ذهن می‌آید: عمل و تقوا، علم و آگاهی، قدرت و قوت، و تدبیر و نظم و درک اجتماعی. این شایستگی‌ها، دارای آثار و برکاتی بی مانند است؛ به گونه‌ای که اگر بندگان با ایمان، این شایستگی‌ها را برای خود فراهم سازند، خداوند سبحانه و تعالی نیز آن‌ها را یاری می‌کند تا بر مستکبران چیرگی یافته، دست‌های آلودۀ شان را از حکومت بر روی زمین کوتاه کنند و دارندۀ میراث‌های آنها گردند.

بنابراین، فقط استضعاف سبب پیروزی بر دشمنان و حکومت بر روی زمین نیست؛ بلکه وجود ایمان و کسب شایستگی‌ها نیز بایسته است و مستضعفان جهان، تا زمانی که این دو اصل را زنده نکنند، به حکومت روی زمین نخواهند رسید.

در منابع اهل سنت از پیامبر اکرم (ص) روایت شده است: «یَخرُجُ ناسٌ مِنَ المَشرِقِ فَیُوَطِّئونَ لِلمَهدِیِ سُلطانَهُ» ؛ « مردمی از مشرق قیام می کنند و زمینه حکومت مهدی را فراهم می آورند» ( کنزالعمّال ، ح ۳۸۶۵۷ ).