درس موسی و خضر برای حاکمیت‌ها؛ ملت بی‌خبر، صبر نمی‌کند

یادداشت مهمان_محمد عبادی، عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی؛ رشته و تمحض علمی: تاب‌آوری ملی شرایطی دارد که مهم‌ترین رکن آن، «اطلاعات و آگاهی» است. ملت باید در حوزه‌های مورد نیاز خود از اخبار و اطلاعات کشور مطلع باشد تا بتواند اهل صبر و تحمل شود؛ چراکه آگاهی از علل حوادث، موجب نرمش، ملایمت و همراهی مردم با حاکمیت می‌شود.

نکته جالب توجه در قرآن کریم، داستان حضرت موسی (ع) و خضر است. موسی (ع) از خضر درخواست می‌کند تا او را همراهی کند و از دانش نهان او بهره‌مند شود. پاسخ خضر این است: «تو نمی‌توانی با من همراه باشی و صبر کنی.» با اینکه موسی (ع) پیامبر خداست، اما خضر می‌پرسد: «چگونه می‌توانی بر چیزی که از آن آگاهی نداری، صبر کنی؟» این نشان می‌دهد که صبر، مشروط به آگاهی و اطلاع است. انسان تنها زمانی می‌تواند بدون ایجاد گره‌های ذهنی و از دست ندادن فرصت‌ها صبر کند که از علت ماجرا باخبر باشد.

حضرت موسی (ع) برای اثبات توانایی خود، بحث توکل را پیش می‌کشد و می‌گوید: «اگر خدا بخواهد، مرا صابر خواهی یافت و در هیچ کاری نافرمانی تو را نخواهم کرد.» (سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا وَلَا أَعْصِی لَکَ أَمْرًا). با این وجود، سه اتفاق پشت سر هم رخ می‌دهد و حضرت موسی دانه‌دانه صبر خود را از دست داده و سوال می‌پرسد. همین پرسش‌ها نشانه‌ی عدم تحمل است. خضر نیز تأکید می‌کند که تو نمی‌توانی بر کشتی سوراخ‌شده، پسر کشته‌شده یا دیوارِ در حال فرو ریختن صبر کنی، مگر اینکه از حکمت و علت آن آگاه باشی.

بنابراین، ملت‌ها نیز زمانی می‌توانند صبور باشند که حاکمیت‌ها اطلاعات را از آنان دریغ نکنند. مدیریت اخبار یک مسئله است، اما اصلِ در اختیار گذاشتن خبر برای مردم، نکته‌ای فراموش‌ناشدنی است. اگر اخبار درست و به‌موقع به دست مردم نرسد، آن‌ها مجبور می‌شوند اطلاعات را از منابع دیگر (اغلب دشمن) دریافت کنند. در این صورت، دشمن مدیریت افکار را به دست گرفته و ملت‌ها را به سمت کنش‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دلخواه خود سوق می‌دهد.

بارها مرجعیت رسانه‌ای به سود دشمن تغییر کرده است؛ دلیل عمده‌ی آن این است که ملت در برابر پدیده‌هایی که بی‌پاسخ مانده یا توضیحی برایشان ارائه نشده، ناچاراً به رسانه‌های غربی مراجعه می‌کنند یا اعتراضات خود را بروز می‌دهند که نتیجه‌ی نهایی آن، گسترش بی‌اعتمادی به حاکمیت است. لذا لازم است اخبار و اطلاعات به‌موقع و شفاف به دست مردم برسد تا تاب‌آوری اجتماعی، اعتماد ملی و انسجام حول محور حاکمیت شکل گیرد.