«میراث فرمانفرما»، روایتی از بزرگ‌ترین وقف درمانی تهران

به گزارش خبرگزاری مهر، کتاب «میراث فرمانفرما»، نوشته مهسا رجبی همدانی، که در سال ۱۴۰۴ توسط نشر دیروز منتشر شده است، نگاهی عمیق به زندگی عبدالحسین میرزا فرمانفرما، واقف انستیتو پاستور ایران و یکی از بزرگ‌ترین وقف‌های درمانی در تهران می‌اندازد. این اثر نه تنها به جایگاه خاندان فرمانفرما در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران قاجار و پهلوی می‌پردازد، بلکه به طور ویژه بر وقف بی‌نظیر عبدالحسین فرمانفرما و تأسیس انستیتو پاستور تمرکز دارد.

عبدالحسین فرمانفرما، با درک نیاز مبرم جامعه به مراکز درمانی مجهز، به‌ویژه در دوران پس از جنگ جهانی اول که شیوع بیماری‌های واگیردار، از جمله حصبه ناشی از آلودگی آب تهران، بیداد می‌کرد، سنگ بنای تأسیس انستیتو پاستور را گذاشت. این مرکز که ایده‌ تأسیس آن در سال ۱۲۹۸ شمسی و به صورت یک موسسه تحقیقاتی مشترک میان ایران و فرانسه شکل گرفت، در سال ۱۳۰۰ خورشیدی افتتاح شد.

انستیتو پاستور از بدو تأسیس، نقش حیاتی در حوزه بهداشت و درمان ایفا کرده است. این مرکز نه تنها در مقابله با بیماری‌های واگیردار از جنگ جهانی اول تا امروز فعال بوده، بلکه در سال‌های اولیه تأسیس، خدماتی چون در دسترس قرار دادن نسل اول پنی‌سیلین را نیز به شهروندان ارائه داده است. عبدالحسین فرمانفرما، با وقف زمین‌ها و امکانات خود در محدوده میدان پاستور کنونی، گامی بلند در جهت رفاه و سلامت عمومی برداشت. سند وقف‌نامه این زمین‌ها، گواه نیت خیرخواهانه او برای «رفع احتیاج اهالی این آب و خاک و تسهیل امر آنها در فراهم شدن وسایل علاجیه» است.

سنت وقف در خاندان فرمانفرما؛ ادامه‌ی راه نیکوکاری

روحیه وقف و خدمت به خلق، در خاندان فرمانفرما موروثی بوده است. ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه، خواهر عبدالحسین فرمانفرما، نیز با صرف دارایی خود، بیمارستان “نجمیه” را بنا نهاد. علاوه بر این، ساختمان انستیتو پاستور شمیران در حوالی میدان تجریش، که وقف انستیتو پاستور شده است، موقوفه دکتر صبار فرمانفرماییان، فرزند عبدالحسین فرمانفرما، است. دکتر صبار فرمانفرماییان نیز در سال ۱۳۸۵، پیش از فوت، ملک مسکونی خود را برای تأسیس درمانگاه تخصصی، واکسیناسیون علیه بیماری‌های مسری و ساخت آزمایشگاه‌های تخصصی و تحقیقات پزشکی، وقف انستیتو پاستور ایران کرد. این مرکز نیز همچنان فعال بوده و در دوران همه‌گیری کرونا خدمات ارزنده‌ای ارائه نمود.

کتاب «میراث فرمانفرما» با گردآوری اسناد و روایت‌های تاریخی، تصویری جامع از تلاش‌ها و نیک‌اندیشی‌های عبدالحسین فرمانفرما و خاندان او در ارتقای سطح سلامت و درمان جامعه ارائه می‌دهد و یادآور می‌شود که وقف، ماندگارترین میراثی است که می‌توان برای نسل‌های آینده به ارمغان گذاشت. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، وقف و نیکوکاری، و همچنین تاریخچه موسسات درمانی، اثری خواندنی و ارزشمند خواهد بود.