وضعیت پلتفرم‌های هوش مصنوعی داخلی در روزهای بی‌اینترنتی

به گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، از وقتی که واژه‌ی هوش مصنوعی با عرضه‌ی چت‌بات ChatGPT سر زبان‌ها افتاد و شرکت‌های تکنولوژی یکی پس از دیگری شروع به توسعه و عرضه‌ی مدل‌های زبانی خودشان کردند، یکی از دغدغه‌هایم همیشه این بود که ببینم قابلیت‌های هر مدل چیست و کدام هوش مصنوعی در چه مواردی نسبت‌به دیگری برتری دارد؛ مثلا بینگ چت (کوپایلت)، بارد (جمنای) و چت‌جی‌پی‌تی را روبه‌روی هم قرار دارم و بعد، از PaLM 2 دربرابر GPT-4 نوشتم و این اواخر هم، غول‌های هوش مصنوعی، یعنی مدل GPT-5، جمنای پرو و نسخه‌ی پریمیوم گراک را با هم مقایسه کردیم تا ببینیم کدام‌یک بیشتر به درد کاربر ایرانی می‌خورد.

این مقاله، متاسفانه مثل آن مطالب نیست.

شاید وقتی اینترنت وصل شد و پلتفرم‌های هوش مصنوعی داخل ایران توانستند بدون خطا، مشکل دسترسی و ارسال کد ورود، کار کنند، من هم بتوانم یک بررسی فنی و موبه‌مو درباره‌ی قابلیت‌ها و عملکردشان بنویسم؛ اما درحال‌حاضر، این مطلب صرفا تحلیلی است از وضعیت مدل‌های هوش مصنوعی ایرانی در این روزها.

در این روزهای بدون اینترنت، وقتی سوال پیش‌بینی آب‌وهوا بی‌پاسخ گذاشته می‌شود و «امروز چندمه؟» با پاسخ «متاسفانه من به اطلاعات به‌روز رسانی‌شده دسترسی ندارم.» روبه‌رو می‌شود، نمی‌توان توقع زیادی از هوش مصنوعی داشت؛ بااین‌حال، من امروز پس از چند ساعت کلنجاررفتن با چند نمونه از این پلتفرم‌ها ازجمله ویرا، گپ‌جی‌پی‌تی، زیگپ و اُکیان، به نتایج زیر رسیدم:

اول اینکه وب‌سایت‌ بسیاری از این پلتفرم‌ها در نبود اینترنت، دردسترس نیستند؛ وقتی به مقاله‌ی بهترین ابزارهای هوش مصنوعی ایرانی که اوایل تابستان امسال کار کرده بودیم، سر زدم، متوجه شدم که اکثر آن‌ها، ازجمله هوشیار ۲۴، رخشای و هوشینا اصلا باز نمی‌شوند.

درضمن، از بین وب‌سایت‌های دردسترس (که اکثرا نیاز به ثبت‌نام دارند)، گاها با مشکل ارسال‌نشدن کد ورود روبه‌رو می‌شوید. برای دورزدن این مشکل، زی‌گپ کد را از طریق تماس تلفنی برایتان می‌خواند و اکیان، کد ورود را در همان صفحه‌ی لاگین به شما نشان می‌دهد تا وارد کنید (البته در تلاش‌های بعدی، دیگر قادر به ورود به حسابم نبودم). فقط ویرا بود که بدون مشکل و در همان تلاش اول، کد را ارسال کرد.

اما مهم‌ترین نکته‌ای که باید بدانید این است که تمام این پلتفرم‌های داخلی، از APIهای هوش مصنوعی خارجی استفاده می‌کنند؛ مثلا مدل‌های زیگ‌اپ، گپ‌جی‌پی‌تی و اکیان همگی متکی‌به سرورهای خارج از ایران هستند و تمام مدل‌های پیشرفته‌یشان ازجمله جمنای ۳ پرو و مولد ویدیو Sora 2 با قطع اینترنت، دیگر دردسترس نیست.

درنتیجه، آنچه فعلا قابل‌استفاده است، چند مدل سبُک و متن‌باز است که خدمات بسیار محدودی ارائه می‌دهند؛ مدل‌هایی که معمولا با نام خود پلتفرم شناخته می‌شوند، مثل ویرا و GapGPT 5.2 Lite که صرفا در حد یک چت‌بات ساده می‌توان از آن‌ها انتظار داشت و نه تولید عکس و ویدیو یا تحلیل فایل‌های PDF حجیم و نوشتن کد.

اکثر این پلتفرم‌ها هم رایگان نیستند و حق اشتراک ماهانه‌ی قابل‌توجهی دریافت می‌کنند (از ۳۰۰ هزار تومان تا ۴ میلیون تومان). خدمات رایگان هم با محدودیت‌های زمانی همراه هستند و در بسیاری از موارد، مثل ۵ درخواست در ۱۰ ساعت زیگ‌اپ، کاربرد چندانی برای کاربر ندارند. در مورد گپ‌جی‌پی‌تی هم با این پیام روبه‌رو می‌شوید که «به‌علت اختلالات اینترنت»، این پلتفرم «به‌صورت محدود و ضعیف‌تر تنها برای کاربرهای دارای بسته‌ی پلاس و پرو فعال است.» درنتیجه، برای استفاده از سرویس محدود گپ‌جی‌پی‌تی، حداقل باید اشتراک یک‌ماهه‌ی ۳۰۰ هزار تومانی آن را خریداری کنید.

درضمن، پردازش برخی از این مدل‌ها به‌قدری کُند است که اصلا از انتظار برای دریافت پاسخ منصرف می‌شوید. در برخی موارد، حتی پس از چند دقیقه انتظار هم جوابی ارسال نمی‌شود و باید قید درخواست‌تان را بزنید.

اما بیشتر از همه، باید نگران هذیان‌گویی مدل‌هایی باشید که از آن استفاده می‌کنید؛ مشکلی که در روزهای ابتدایی عرضه‌ی مدل‌ها، به‌ویژه جمنای، حسابی دردسرساز شده بود، اما کم‌کم از وخامت ماجرا کم شد.

اگر از سرویس‌های ایرانی درباره‌ی علائم سرماخوردگی یا نکاتی برای حل مشکل بی‌خوابی بپرسید، احتمالا جواب‌های قانع‌کننده‌ و رضایت‌بخشی دریافت کنید؛ مثلا جواب گپ‌جی‌پی‌تی به پاسخ GPT-5 در بررسی قبلی، نزدیک بود؛ اما برای این مدل سوالات همیشه بهتر است راهی برای راستی‌آزمایی وجود داشته باشد تا مطمئن شویم راهکارهای توصیه‌شده، از نظر علمی و پزشکی، درست است یا نتیجه‌ی توهم مدل نیست. در کل، اگر نتوانید به جواب‌های هوش مصنوعی اعتماد داشته باشید و ابزاری برای راستی‌آزمایی (= سرچ گوگل) هم در اختیارتان نباشد، حتی پاسخ‌های تروتمیز و ظاهرا علمی مدل‌ها هم احتمالا خیلی کاربردی نباشد.

(نکته‌ی جالب: ماهیت مولدبودن هوش مصنوعی این است که هر بار سوالی از آن می‌پرسید، با جواب متفاوت، دست‌کم در حد نگارش، روبه‌رو می‌شوید. اما در ویرا، من یک سوال را دو بار پرسیدم و هر بار دقیقا کلمه‌به‌کلمه همان جواب را به من نشان داد!)

اکثر مدل‌هایی که بدون اتصال به اینترنت بین‌الملل کار می‌کنند، از پس جواب سوال‌های ریاضی ساده، خلاصه‌ی کتاب‌ها و ترجمه‌ی متون برمی‌آیند؛ اما بعید می‌دانم نیازهای کاربر ایرانی در این چند سال استفاده از هوش مصنوعی، به همین موارد محدود شود؛ به‌ویژه چون راهی برای راستی‌آزمایی همین جواب‌ها هم وجود ندارد و درنتیجه، اکثر پاسخ‌هایی که از هوش مصنوعی دریافت می‌کنیم، ممکن است اصلا قابل‌اعتماد هم نباشند.

درضمن، اکثر پلتفرم‌های خارجی گزینه‌ای برای جستجوی ناشناس یا امکان استفاده از مدل بدون ذخیره‌ی تاریخچه‌ی چت ارائه می‌دهند تا به‌نوعی از حریم خصوصی کاربر حفاظت شود، اما من در پلتفرم‌های ایرانی، چنین گزینه‌ای ندیدم؛ موضوعی که احتمالا باعث شود کاربران تمایل کمتری به استفاده از سرویس‌های ایرانی داشته باشند.

خلاصه اینکه پلتفرم‌های هوش مصنوعی داخل ایران برای ارائه‌ی خدماتشان همچنان به سرویس‌دهندگان خارجی وابسته‌اند و بدون اینترنت، فقط می‌توانند به سوالات ابتدایی کاربر پاسخ دهند که گاها بدون امکان راستی‌آزمایی با گوگل، کارایی زیادی ندارد؛ و تا توسعه‌ی هوش مصنوعی واقعا ایرانی و بدون وابستگی‌به API‌های خارجی، فاصله‌ی بسیار زیادی داریم.

۵۸۵۸