تراژدی خزر رقم خورد | اسفندیاری: دیگر امیدی به احیای منابع زیرزمینی نیست

اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ دریای خزر، بزرگ‌ترین دریاچه بسته جهان است که سال‌هاست با روندی مستمر از افت تراز آب روبه‌روست؛ این روند را دیگر نمی‌توان فقط یک نوسان طبیعی و در نتیجه تغییرات اقلیمی دانست.

انوش نوری اسفندیاری، پژوهشگر سیاست‌گذاری آب و دبیر اندیشکده تدبیر آب در گفت‌و‌گو با اقتصادآنلاین اگرچه تأثیر برداشت آب از رودخانه‌های منتهی به خزر را انکار نمی‌کند، اما عقیده دارد که نقش تغییرات اقلیمی در کوچک شدن این دریا پررنگ‌تر از مداخلات انسانی است.

او همچنین به عملکرد ایران در مدیریت منابع آب، وضعیت آلودگی سواحل جنوبی خزر، شرایط منابع آب زیرزمینی تهران و چالش‌های مدیریت مصرف آب در پایتخت پرداخته است.

دبیر اندیشکده تدبیر آب درباره نقش عوامل انسانی در کوچک شدن دریای خزر گفت: برداشت آب از رودخانه‌های ورودی به دریای خزر قطعاً بر روند افت تراز آب این دریا و کوچک شدن آن اثرگذار است، اما تا جایی که اطلاع دارم، رودخانه ولگا که بیش از ۸۰ درصد آب ورودی خزر را تأمین می‌کند، عمدتاً دارای سد‌هایی با کارکرد کشتیرانی است و برداشت آب از آن محدود است.

تغییرات اقلیمی؛ عامل اصلی کوچک شدن دریای خزر

اسفندیاری افزود: به همین دلیل، از نظر من تغییرات اقلیمی همچنان عامل تعیین‌کننده‌تری در کوچک شدن و کاهش تراز آب دریای خزر است و نقش آن نسبت به سایر عوامل پررنگ‌تر است.

وی درباره اقدامات ایران برای جلوگیری از کوچک شدن دریای خزر گفت: ایران روی رودخانه‌های تغذیه‌کننده خزر، به‌ویژه سفیدرود و سرشاخه‌های آن، سد‌های متعددی احداث کرده و بخش زیادی از جریان آب را کنترل کرده است، اما سهم این رودخانه‌ها در مقایسه با ولگا چندان زیاد نیست؛ بنابراین تأثیر این اقدامات در مقیاس کل دریای خزر محدود خواهد بود.

دبیر اندیشکده تدبیر آب ادامه داد: یکی از مشکلات مهمی که امروز با آن مواجه هستیم، آلودگی آب‌های ساحلی خزر است.

این پژوهشگر سیاست‌گذاری آب درباره اقدامات انجام شده برای کاهش آلودگی‌های ساحلی اظهار کرد: طرح‌هایی برای جمع‌آوری و دفع فاضلاب در دست اجراست، اما این پروژه‌ها سال‌هاست به طول انجامیده و هنوز به بهره‌برداری کامل نرسیده‌اند.

وی افزود: با افزایش جمعیت در استان‌های شمالی، به‌ویژه مازندران، آلودگی آب‌های ساحلی به یکی از چالش‌های جدی این منطقه تبدیل شده است.

امیدی به بارش‌ها برای احیای منابع آب زیرزمینی نیست

اسفندیاری درباره وضعیت منابع آب زیرزمینی تهران با وجود بارندگی‌های سال گذشته و ابتدای امسال گفت: تغییر محسوسی در وضعیت منابع آب زیرزمینی ایجاد نشده است. ممکن است بارندگی‌های امسال اندکی فشار بر سفره‌های آب زیرزمینی را کاهش داده باشد، اما منابع آب زیرزمینی در مدت کوتاه احیا نمی‌شوند و نمی‌توان انتظار بهبود سریع داشت.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا سیاست‌های تشویقی و تنبیهی برای مشترکان می‌تواند به مدیریت مصرف آب کمک کند، اظهار کرد: نه چندان؛ زیرا در بسیاری از مجتمع‌های مسکونی، مصرف آب به‌صورت تجمیعی محاسبه می‌شود و این سیاست‌ها روی رفتار تک‌تک مشترکان اثر مستقیمی ندارد.

چرا طرح استفاده از پساب در تهران به نتیجه نرسید؟

دبیر اندیشکده تدبیر آب درباره مهم‌ترین عوامل مصرف بالای آب در تهران نیز گفت: مصرف آب فقط به بخش خانگی محدود نیست و صنایع، فضای سبز و همچنین تلفات شبکه توزیع سهم قابل توجهی در مصرف آب دارند.

اسفندیاری خاطرنشان کرد: قرار بود برای آبیاری فضای سبز از پساب تصفیه‌شده استفاده شود و بخش زیادی از زیرساخت‌های آن نیز اجرا شده است، اما به دلیل نبود هماهنگی میان شهرداری و شرکت آب، این طرح متوقف مانده است.

وی درباره آخرین وضعیت این هماهنگی نیز اظهار کرد: تا جایی که اطلاع دارم، موضوع استفاده از پساب تصفیه‌شده برای آبیاری فضای سبز همچنان بلاتکلیف مانده است. انتظار می‌رفت شورای شهر نقش فعال‌تری ایفا کند و به‌عنوان میانجی، زمینه توافق میان دستگاه‌های مسئول را فراهم کند.

دبیر اندیشکده تدبیر آب تأکید کرد: اگر مسئله پساب تصفیه‌شده در تهران حل شود، می‌تواند الگوی مناسبی برای سایر شهر‌های بزرگ کشور نیز باشد.

این پژوهشگر سیاست‌گذاری آب درباره وضعیت خشکسالی در فلات مرکزی کشور برای سال جاری گفت: شرایط در سراسر فلات مرکزی یکسان نیست. بخش‌های جنوبی امسال بارندگی بهتری نسبت به میانگین داشته‌اند، اما در بسیاری از مناطق تغییر محسوسی رخ نداده است.

اسفندیاری در پایان خاطرنشان کرد: نمی‌توان درباره کل فلات مرکزی یک ارزیابی واحد ارائه کرد، زیرا در برخی مناطق شرایط بهتر بوده و در برخی دیگر تغییر قابل توجهی مشاهده نشده است.