روایتی تلخ از زندگی‌ که جنگ ناتمام گذاشت؛ انیمیشن زبانی جهانی دارد

مجیدرضا عیوضی کارگردان، انیماتور و طراح کاراکتر ایرانی درباره موضوع انیمیشن جدیدش با عنوان «فصل نانوشته» به خبرنگار مهر گفت: این انیمیشن درباره ۲ اتفاق است که به‌صورت همزمان در ۲ قاب تصویری رخ می‌دهند. در قاب اول، تولد و بزرگ شدن یک کودک را می‌بینیم، کودکی که به مرور رشد می‌کند، خاطره می‌سازد، عشق را تجربه می‌کند، برای آینده‌اش تلاش می‌کند و در مسیر زندگی جلو می‌رود. در قاب دوم، روند ساخته شدن یک بمب را مشاهده می‌کنیم. این ۲ مسیر همزمان پیش می‌روند تا در نهایت، همان بمبی که در حال شکل‌گیری بوده، زندگی آن انسان را نابود می‌کند.

کارگردان انیمیشن «بهشت» افزود: شخصیت اصلی داستان در ادامه به یک نویسنده جوان تبدیل می‌شود. انسانی که قرار بوده فصل‌های دیگری از زندگی‌اش را تجربه کند و کتاب‌های دیگری بنویسد، اما جنگ این فرصت را از او می‌گیرد. در واقع، فصل‌های بعدی زندگی او هرگز نوشته نمی‌شوند و به همین دلیل نام این اثر را «فصل نانوشته» گذاشته‌ام.

کارگردان «نیمه تاریک» درباره هدف خود از تولید این انیمیشن بیان کرد: مهم‌ترین چیزی که می‌خواهم مخاطب در این فیلم تجربه کند، درک ویرانگری جنگ و سلاح‌های جنگی است. اینکه انسان‌هایی وجود دارند که با عشق زندگی می‌کنند، برای رسیدن به آرزوهایشان تلاش می‌کنند، زحمت می‌کشند و آینده‌ای برای خود تصور کرده‌اند، اما جنگ می‌تواند همه این‌ها را در یک لحظه از بین ببرد. این مسئله بسیار دردناک و تلخ است و تلاش کردم این حس را به مخاطب منتقل کنم.

وی درباره چالش‌های تولید «فصل نانوشته» توضیح داد: این انیمیشن از زاویه‌ای تجربی و اکسپریمنتال به موضوع جنگ نگاه می‌کند. شیوه روایت و ساختار بصری اثر متفاوت و در آثار دیگر تا به حال دیده نشده است. فرم روایی و نوع قاب‌بندی‌ها باعث می‌شود پروژه از نظر اجرایی و ارتباط با مخاطب، چالش‌برانگیز باشد.

این کارگردان درباره تفاوت «فصل نانوشته» با آثار قبلی خود عنوان کرد: آثار قبلی من هم هرکدام جهان، روایت و شخصیت‌های خاص خودشان را داشته‌اند و سعی کرده‌ام هر اثر، تجربه‌ای متفاوت باشد. اما در این پروژه، آن چیزی که بیش از همه اهمیت دارد، فضای تلخ و انسانی جنگ است. با این حال، جنگ در این انیمیشن به شکل مستقیم و مرسوم فیلم‌های جنگی نمایش داده نمی‌شود.

این انیماتور ادامه داد: بیشتر تلاش کرده‌ام احساسات انسانی، عشق به زندگی، امید، تلاش برای مفید بودن و در نهایت نابودی ناگهانی همه اینها را به تصویر بکشم. برای من مهم بود که مخاطب بیشتر با احساسات و درونیات شخصیت همراه شود تا صرفاً صحنه‌های جنگ و خشونت را ببیند. به نظرم خودِ نابودی زندگی، دردناک‌تر از نمایش مستقیم خشونت است.

عیوضی درباره ظرفیت انیمیشن برای بازنمایی جنگ و احساسات انسانی گفت: انیمیشن مدیومی بسیار قدرتمند و منحصربه‌فرد است. این مدیوم به دلیل ویژگی‌های بصری و فضای ذهنی و رویاگونه‌ای که می‌تواند ایجاد کند، قابلیت بالایی در انتقال احساسات دارد. به‌خصوص در موضوعاتی مثل جنگ که احساسات انسانی شدیدتر و پیچیده‌تر هستند، انیمیشن می‌تواند تاثیر عمیق‌تری روی مخاطب بگذارد.

وی افزود: در «فصل نانوشته» تلاش کرده‌ام بدون نمایش مستقیم خشونت، مفهوم رنج، ترس و نابودی را منتقل کنم. از طریق نمایش رشد یک کودک، تجربه‌های انسانی، عشق، تلاش برای زندگی و خلق کردن، مخاطب به شخصیت نزدیک می‌شود و بعد در نقطه‌ای ناگهانی، جنگ همه چیز را از او می‌گیرد. به نظر من، جنگ و سلاح‌های جنگی نابودکننده خودِ زندگی و زیبایی‌های آن هستند و این مسئله را سعی کردم به شکلی انسانی نشان دهم.

این انیماتور درباره ظرفیت جهانی انیمیشن مطرح کرد: انیمیشن مثل دیگر هنرها، زبانی جهانی دارد و می‌تواند میان انسان‌ها ارتباط برقرار کند. تجربه‌های انسانی، فارغ از ملیت و زبان، برای همه قابل فهم هستند. وقتی درباره درد، ترس، امید یا از دست دادن صحبت می‌کنیم، این احساسات محدود به یک کشور یا فرهنگ نیستند و همه آدم‌ها می‌توانند آنها را درک کنند. آثار زیادی در جهان ساخته شده‌اند که تاثیر عمیقی بر ذهن و احساس مخاطب گذاشته‌اند و سال‌ها در خاطر او مانده‌اند. انیمیشن این توانایی را دارد که احساسات انسانی را با تمام مردم دنیا به اشتراک بگذارد و باعث شود مخاطب، درد و رنج شخصیت‌ها را لمس کند.

عیوضی درباره قابل لمس کردن جنگ برای مخاطبانی که تجربه مستقیمی از آن ندارند، گفت: به نظرم باید احساسات انسانی را محور قرار داد. وقتی مخاطب با یک شخصیت همراه می‌شود، زندگی او را می‌بیند، تلاش‌هایش را درک می‌کند و به او نزدیک می‌شود، بعد اگر آن شخصیت درگیر جنگ و نابودی شود، مخاطب هم آن درد را احساس خواهد کرد. این نزدیکی احساسی باعث می‌شود حتی کسی که هیچ تجربه‌ای از جنگ ندارد، بتواند آن وضعیت را باور کند و خودش را جای آن شخصیت بگذارد. انسان‌ها دوست دارند آزادانه و آرام زندگی کنند، دوست داشته شوند و برای آینده‌شان تلاش کنند، اما جنگ این حق را از آنها می‌گیرد و چیزی جز تاریکی باقی نمی‌گذارد.

این کارگردان درباره شرایط تولید آثار انیمیشن در دوران جنگ بیان کرد: تولید انیمیشن کار سخت و پیچیده‌ای است و به تخصص، تکنولوژی و امکانات زیادی نیاز دارد. حتی پیش از جنگ هم انیمیشن، با وجود ظرفیت بسیار بالایی که برای انتقال مفاهیم انسانی دارد، تا حد زیادی مهجور و نادیده گرفته شده بود. حالا با وقوع جنگ، مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های مختلف، تولید انیمیشن بسیار دشوارتر شده است.

عیوضی در پایان یادآور شد: مشکلاتی مثل شرایط اقتصادی، نبود امکانات کافی، محدودیت‌های فنی و حتی مسائلی مانند اختلال اینترنت، کار را برای تولیدکنندگان انیمیشن سخت‌تر کرده است، اما با همه این شرایط، انیمیشن یکی از مهم‌ترین ابزارها برای روایت تجربه‌های انسانی و انتقال مفاهیم عمیق به مخاطبان جهان است.

انیمیشن «فصل نانوشته» به کارگردانی مجیدرضا عیوضی، تولید مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی است.