جلیل رسولی از نمایشگاه جدیدش گفت؛ تلاش برای انتقال مفاهیم جهانی قرآن

به گزارش خبرنگار مهر، نمایشگاه آثار دیده نشده جلیل رسولی با عنوان «بِ بسم‌الله» جمعه سوم مهر در مجموعه فرهنگی‌هنری آسمان فرهنگستان هنر افتتاح می‌شود. جلیل رسولی هنرمند پیشکسوت خوشنویس و نقاشی خط قرار است در این نمایشگاه تازه‌ترین تجربه‌هایش در حوزه نقاشی‌خط، انتخاب سوره‌های حمد و توحید و تجربه جدید در خط شکسته را به نمایش بگذارد.

جلیل رسولی تنها یک خوشنویس نیست، بلکه یکی از برجسته‌ترین هنرمندان نوآور در حوزه هنر تجسمی ایران است که توانست مرز میان «خوشنویسی کلاسیک» و «نقاشی مدرن» را بشکند.

در خوشنویسی سنتی، هدف اصلی انتقال متن با رعایت قواعد سخت‌گیرانه است اما در سبک جلیل رسولی، «خط» تبدیل به «عنصر بصری» می‌شود. او حروف را از حالت خطی بودن خارج کرده و آنها را به عنوان اجزای یک ترکیب‌بندی نقاشی به کار می‌گیرد. در آثار او، خط دیگر فقط برای خوانده شدن نیست، بلکه برای «دیده شدن» و ایجاد حس و حال بصری است. او در آثارش از تضاد بین «انحنای حروف» و «هندسه صفحه» استفاده می‌کند. رسولی با مهارت بسیار زیاد، حروف را می‌کشد، می‌چرخاند یا در هم می‌تند تا فرم‌هایی خلق کند که همزمان هم حس معنوی (مربوط به کلام وحی یا شعر) داشته باشند و هم از نظر زیبایی‌شناسی مدرن، جذاب باشند.

یکی از شاخصه‌های اصلی سبک او، خروج از تک‌رنگی سنتی خوشنویسی (سیاه روی سفید) است. او از رنگ‌ها نه به عنوان تزئین، بلکه به عنوان بخشی از پیام اثر استفاده می‌کند. رنگ‌ها در کارهای او با فرم خط ادغام می‌شوند تا عمق، فضا و حالتی روانی را به مخاطب منتقل کنند.

اگر نستعلیق برای رسیدن به یک فرم خاص محدود باشد، او به سراغ خط شکسته می‌رود؛ چون خط شکسته به دلیل انعطاف‌پذیری بیشتر و امکانات گسترده‌تر در کشش‌ها و پیچ‌ها، به او اجازه می‌دهد تا ایده‌های ذهنی‌اش را با آزادی بیشتری روی بوم پیاده کند.

جلیل رسولی هرگز ریشه در آموزش‌های کلاسیک را فراموش نکرد. نقطه قوت سبک او این است که چون بر قواعد سخت خوشنویسی مسلط است، وقتی آنها را می‌شکند یا تغییر می‌دهد، این کار «ناشی از جهل» نیست، بلکه «آگاهانه و برای خلق هنر» است. این یعنی آثار او با وجود مدرن بودن، همچنان بوی اصالت و هنر ایرانی می‌دهند. وی، کلمات را از زندان خطوط افقی خارج کرد و آنها را به فضای سه‌بعدی و رنگین نقاشی برد تا هنر خوشنویسی را از یک هنر کاربردی/مذهبی به یک هنر موزه‌ای و جهانی تبدیل کند.

تجربه‌ای جدید در خط شکسته در «بِ بسم‌الله»

جلیل رسولی در گفتگو با خبرنگار مهر درباره تجربه‌ای تازه در خط شکسته و مسیر جستجو و تجربه در نقاشی‌خط و اینکه این تجربه چه تفاوتی با کارهای پیشینش دارد، توضیح داد: انتخاب خط شکسته برای این آثار به دلیل امکاناتی بود که این خط برای رسیدن به فرم مد نظر در اختیار من قرار می‌داد؛ امکاناتی که به نظرم با خط نستعلیق دست‌یافتنی نبود. در این مجموعه، اتفاقی تازه در مسیر کاری من افتاده است. خط همچنان شکسته است اما شیوه‌ای تازه برای حرکت در آن شکل گرفته است. گمان می‌کنم کار با خط همچنان می‌تواند راه‌های تازه‌ای برای ادامه مسیر نقاشی‌خط پیش روی هنرمند قرار دهد.

وی در مورد اینکه چرا به سراغ سوره‌های حمد و توحید رفته است، گفت: سوره حمد و توحید از سوره‌های مهم قرآن کریم هستند و به گفته عرفا و دانشمندان اسلامی، معنای کل قرآن در این ۲ سوره مستتر است؛ به همین دلیل گمان کردم می‌توانم بیشتر روی این ۲ سوره کار کنم؛ با فنون مختلف روی آنها کار کردم و در نهایت، در این مجموعه، با خط شکسته، حرکتی تازه و نو اجرا کرده‌ام. در مجموع، این موضوع، موضوعی جهانی است و مختص جهان اسلام و ایران نیست؛ امروز در سراسر دنیا به قرآن ما توجه می‌کنند و سوره حمد پنجره‌ای زیباست که هنرمندی مثل من می‌تواند آن را به‌روی مردم جهان باز کند تا درک و توجه بیشتری نسبت به آن پیدا شود. من تا امروز روی سوره حمد بسیار کار کرده‌ام و هر چه بیشتر روی آن کار می‌کنم، تشنه‌تر می‌شوم و احساس می‌کنم هنوز باید بیشتر به آن پرداخت.

رسولی درباره روند شکل‌گیری آثارش عنوان کرد: اتودهای مختلفی زدم. از اول، ترکیب‌بندی مشخصی نداشتم که بخواهم همان را اجرا کنم. در طول کار، کم‌کم به ترکیب‌بندی مد نظرم می‌رسیدم و سعی می‌کردم بین مفهوم سوره‌ها و عناصر بصری هماهنگی ایجاد کنم. برایم مهم بود که رنگ و فرم در کنار خط بتوانند بخشی از مفاهیمی را که مد نظر دارم منتقل کنند.

وی همچنین اظهار کرد: کار بعضی از این آثار از سال ۱۳۹۰ شروع شده بودند و در طول سال‌های مختلف ادامه پیدا کردند و زمان بسیاری بردند. وقتی کاری را شروع می‌کنم، باید به نتیجه‌ای که در نظر دارم برسم.

اگر هزار سال هم عمر کنم، باز برای ایده‌هایم زمان کم می‌آورم

این هنرمند خوشنویس درباره اینکه در بیش از شش دهه کار در حوزه خوشنویسی و نقاشی خط، آیا همچنان امکان تجربه و کشف تازه وجود دارد یا خیر، گفت: ایده‌های بسیاری دارم و کار با خط همچنان می‌تواند راه‌های تازه‌ای پیش روی هنرمند بگذارد. هر کاری می‌تواند تجربه‌ای تازه باشد. برای من، این مسیر همچنان ادامه دارد؛ هرچند توان و شرایط جسمی هم محدودیت‌هایی ایجاد می‌کند.

وی درباره اینکه آیا این آثار را نقطه اوج سال‌های کاری خود می‌داند یا آغاز فصلی تازه در کارش، توضیح داد: برای اینکه در خود خط، اتفاق تازه‌ای افتاده، می‌توانم بگویم کاری نو است؛ چون تاکنون چنین کاری انجام نشده بود و این فرم در خط شکسته وجود نداشت اما نقاشی‌خط این‌گونه است که وقتی هنرمند کاری انجام می‌دهد، پنجره‌ای تازه به‌رویش باز و متوجه می‌شود کارهای دیگری هم می‌توان انجام داد؛ مثل چشمه‌ای که فوران می‌کند. آبی که با دست می‌ریزند، بعد از مدتی، می‌ایستد و خشک می‌شود؛ اما چشمه‌ای که می‌جوشد همیشه جاری است. نقاشی‌خط هم همین‌طور است. من خود گمان می‌کنم اگر خداوند هزار سال هم به من عمر بدهد، باز برای کارهایی که در ذهنم دارم زمان کم می‌آورم اما اجرای این ایده‌ها، علاوه بر اراده، توان جسمی هم می‌خواهد و اجرای اثر بزرگ بسیار دشوار است. ممکن است بعضی‌ها امروز متوجه اهمیت این کار نشوند؛ اما سرانجام روزی می‌رسد که دیده خواهد شد و خوب هم دیده خواهد شد.

رسولی درباره جایگاه خوشنویسی در هنر و فرهنگ ایران بیان کرد: خوشنویسی در ایران جایگاه خاصی دارد و منحصر به هنری تزئینی نیست. این هنر در فرهنگ ما سابقه و ریشه دارد و هنرمندان بزرگی در این عرصه فعالیت کرده‌اند؛ به همین دلیل، باید به آن توجه و از آن حمایت شود. این حمایت می‌تواند در بخش‌های مختلف، از آموزش و تربیت هنرمندان تا برگزاری نمایشگاه‌ها و معرفی آثار، وجود داشته باشد.

فرمول نوآوری در هنر از زبان جلیل رسولی

وی در پاسخ به اینکه این جایگاه در مقایسه با کشورهای عربی چگونه است، گفت: در کشورهای عربی هم، به خوشنویسی توجه بسیاری می‌شود؛ چون با فرهنگ و قرآن ارتباط دارد. در بعضی از این کشورها، برای خوشنویسی و هنرمندان این حوزه، امکانات و حمایت‌هایی در نظر گرفته می‌شود. در ایران هم، خوشنویسی جایگاهی مهم و سابقه‌ای طولانی دارد و هنرمندان بزرگی در این زمینه داریم.

رسولی در پایان در پاسخ به این پرسش که هنرمند امروز چگونه می‌تواند در عین حفظ اصالت خط، راه‌هایی تازه هم بیازماید، گفت: برای من، خط همیشه ظرفیت‌های بسیاری داشته است. در کار نقاشی‌خط، خط در کنار رنگ و فرم قرار می‌گیرد و امکان‌های دیگری ایجاد می‌شود؛ اما اصل خط همچنان برای من اهمیت دارد و تجربه‌های تازه هم از همین مسیر شکل می‌گیرند. هنرمند باید آموزش ببیند و کار کند و در عین حال، امکان تجربه و پیداکردن راه‌های تازه را داشته باشد.