تنگه هرمز و مرحله جدیدی از منطقه ممنوعه تا پایان «پاسخ متناسب»

خبرگزاری مهر_گروه سیاست_ هادی رضائی: دو پیام مهم از دو مسئول ارشد کشورمان در کمتر از ۲۴ ساعت، تصویر تازه‌ای از رویکرد ایران به تنگه هرمز و تنش‌های منطقه ترسیم کرد. محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی از ایجاد منطقه ممنوعه و لیست تحریم کشتی‌ها خبر داد و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کرد دوران پاسخ‌های متناسب تمام شده است. این دو موضع در کنار هم، نشان می‌دهد ایران همزمان روی دو اهرم فشار اقتصادی و بازدارندگی نظامی کار می‌کند.

شب گذشته محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی جزئیات تازه‌ای از برنامه ایران برای تنگه هرمز ارائه کرد. او گفت منطقه ممنوعه‌ای خارج از تنگه تعیین می‌شود که از خط محاصره نیروی دریایی آمریکا آغاز و تا خلیج فارس ادامه دارد. هر کشتی که بدون اجازه و هماهنگی با ایران وارد این محدوده شود، مشخصاتش همراه با نام صاحب و اجاره‌کننده ثبت و در فهرست تحریم ایران قرار می‌گیرد.

نتیجه این کار از نظر سرلشکر رضایی روشن است: مشکلات جدی برای بیمه و افزایش شدید هزینه‌های حمل‌ونقل. او تأکید کرد این منطقه عملاً تنگه را به یک نقطه کنترلی تبدیل می‌کند و تردد منوط به هماهنگی با ایران خواهد شد. کارشناسان لجستیک دریایی هم بنابر گفته سرلشکر رضایی معتقدند اثر این اقدام در برخی جنبه‌ها از شلیک موشک بیشتر است، چون بدون درگیری نظامی مستقیم، هزینه عبور را برای متخلفان بالا می‌برد.

سرلشکر رضایی در عین حال نکته مهمی را روشن کرد: هنوز تصمیم قطعی برای غرق کردن کشتی‌ها متخلف گرفته نشده، چون آلودگی نفتی برای خود ایران هم مشکل‌ساز است و ایران اساسا به‌دنبال جنگ نیست. اما هیچ‌کدام از کشتی‌های متخلف سالم بیرون نخواهند رفت. این رویکرد نشان می‌دهد تهران ترجیح می‌دهد فشار را با ابزار اقتصادی و حقوقی حفظ کند، نه با اقدام نظامی پرهزینه.

دبیر شورای عالی امنیت ملی همچنین از یک تست موشکی مهم در ۴۸ ساعت گذشته علیه ناو آمریکایی خبر داد و گفت این آزمایش برای باورپذیر کردن تهدید ایران انجام شده. در کنار آن، توافق کریدوری با عمان نهایی شده و به‌زودی امضا می‌شود. این کریدور قرار است ورود و خروج به خلیج فارس را با همکاری دو کشور مدیریت کند و در ازای آن، تعهداتی برای باز ماندن تنگه و پرهیز از تهدید دریافت شود. ساعاتی قبل از سخنان دبیر شورای عالی امنیت ملی، محمدباقر قالیباف رئیس مجلس در نطق پیش از دستور مجلس، پیام نظامی این رویکرد را اعلام کرده بود.

او گفت آمریکایی‌ها باید بفهمند قواعد بازی عوض شده. دوران «پاسخ‌های متناسب» به پایان رسیده و هرگونه تجاوز به منافع و امنیت ایران از این پس با پاسخی سریع‌تر، سنگین‌تر و دردناک‌تر روبه‌رو خواهد شد. ضربات اخیر به پایگاه‌های متجاوز فقط شروع کار بوده است.

قالیباف در بخش دیگری از سخنانش به میدان داخلی هم اشاره کرد و گفت مردم سختی را تحمل می‌کنند، اما سوءمدیریت را نه. حفظ انسجام داخلی و قدرت بازدارندگی خارجی را دو ستون اصلی مقابله با فشارها دانست.

ارزش این دو موضع در کنار هم چیست؟

پیام سرلشکر رضایی بیشتر روی کنترل اقتصادی و لجستیکی تنگه متمرکز است: ایجاد هزینه برای شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران بدون نیاز به درگیری مستقیم. پیام قالیباف اما خط قرمز نظامی را بالاتر می‌برد و اعلام می‌کند پاسخ‌ها دیگر محدود و متناسب نخواهد بود.

این ترکیب نشان می‌دهد ایران سعی دارد همزمان دو مسیر را پیش ببرد؛ یکی فشار تدریجی و کم‌هزینه از طریق تحریم کشتی‌ها و منطقه ممنوعه، و دیگری هشدار صریح درباره هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه منافعش. توافق با عمان هم می‌تواند به‌عنوان یک ابزار دیپلماتیک عمل کند و به ایران امکان دهد مدیریت تردد را با یک همسایه جنوبی به اشتراک بگذارد. در مجموع، این مواضع تصویر یک رویکرد دوگانه را نشان می‌دهد: کنترل سخت‌گیرانه‌تر تنگه هرمز در کنار افزایش سطح بازدارندگی.