از خیال‌پردازی سرامیک تاشاعرانگی کاغذ در ماه هنر؛ تکثرِ بودن در پایتخت

به گزارش خبرنگار مهر، رویداد «ماه هنر تهران» با هدف خلق یک اکوسیستم پویا، تمام طیف‌های هنر تجسمی را در یک قاب جمع کرده است؛ از گالری‌های پیشرو و موزه‌ها تا هنرمندان نوپای جسور همگی در کنار هم قرار گرفته‌اند تا تجربه‌ای مشترک از هنر را برای شهروندان رقم بزنند.

در این رویداد، مرزهای میان «هنرمند»، «ناشر»، «مجموعه‌دار» و «مخاطب» کمرنگ شده و جای خود را به یک گفتگوی باز و صمیمانه داده است. «ماه هنر تهران» صرفاً یک نمایشگاه نیست، بلکه یک جریان است؛ جریانی که می‌خواهد هنر را از حصارهای بسته خارج کرده و آن را در رگ‌های شهر جاری کند تا هر کس، هر کجا که باشد، با هنر مواجه و از آن متاثر شود.

این رویداد با رویکردی جامع، تلاش می‌کند تا هنر تجسمی را نه به عنوان یک اتفاق موقت، بلکه به عنوان یک جریان مستمر در بطن زندگی شهری معرفی کند. در «ماه هنر تهران»، هنر ابزاری است برای بازخوانی گذشته، درک وضعیت موجود و تصور آینده. این رویداد فرصتی است تا شهروندان تهران، در میانه‌ روزمرگی‌های خود، با جهان‌های موازی و خیال‌انگیز هنر روبه‌رو شوند و معنای تازه‌ای از «بودن در شهر» را تجربه کنند.

رویداد «ماه هنر تهران» با هدف شکل‌گیری تجربه‌ای گسترده از هنر در سطح شهر، از ۳۰ مرداد تا ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ در بیش از ۱۰۰ نقطه از تهران آغاز به کار کرده است. گالری‌های مشارکت‌کننده در این رویداد، ۴۶ گالری هستند؛ همچنین، علاوه بر این گالری‌ها، ۲۲ کافه، ۲ اُپن استودیو، ۱۸ فضای مستقل هنری، ۴ کسب و کار هنری و ۲۱ پروژه هنری درگیر این رویداد هستند که در نهایت ۱۱۳ نقطه در تهران در این رویداد هنری مشارکت دارند.

نشست‌های تخصصی مرتبط با فضای هنرهای تجسمی و اقتصاد هنر نیز در موزه هنرهای معاصر تهران و شهرکتاب‌های مشارکت‌کننده در این رویداد برگزار می‌شوند. در ادامه تعدادی از نمایشگاه‌هایی که در یک ماه فرصت نمایش آثار هنری را دارند، برمی‌شمریم.

فانتاسیا؛ جایی که سرامیک خیال می‌بافد

نمایشگاه گروهی اعضای انجمن هنرمندان سرامیک ایران در نخستین دوره رویداد «ماه هنر تهران» در باغ موزه هنر ایرانی با عنوان «فانتاسیا» برقرار است. این نمایشگاه که روایت و خیال‌انگیزی در هنر سرامیک معاصر ایران را به نمایش گذاشته شده، به کیوریتوری فرزاد فرجی گردآوری شده است.

در متن بیانیه نمایشگاه به قلم فواد نجم‌الدین پژوهشگر و منتقد هنری آمده است: «از میان همه خصیصه‌های هنر ایرانی اگر همه را به کناری بگذاریم و تنها یکی را پیش چشم خود نگه داریم، چنان‌که گویی همین یکی به تنهایی بوی هنر و فرهنگ ایرانی را در خود نگاه دارد، آن خصیصه داستان‌گویی و خیال‌پردازی خواهد بود. از هزار و یک شب تا هر لحظه و دمی در هنر ایرانی، اثر روایتی‌گر و خیال‌انگیز است؛ جهانی خیالی می‌سازد و اشیا را در آن جان می‌بخشد.

«فانتاسیا» همان قوای تخیل و جان‌بخشی درونی فرهنگ ایرانی است که هر چیز را به درون خود می‌کشد؛ تشخص و هستی می‌بخشد و به حرکت و دگردیسی وامی‌دارد. در این جهان همه چیز جاندار و روایت‌گر است و داستان خود را بازگو می‌کند.

مجموعه‌ حاضر گزیده‌ای از آثار حجمی سرامیک هنر ایران در سال‌های اخیر است که با تمرکز بر ظرفیت‌های روایی و خیال‌انگیز انتخاب شده؛ یک جهان تخیل‌بخش و روایت‌گرا شکل بخشیده و همزمان کوشش می‌کند تصویری نو از سرامیک امروز ایرانی را پیش چشم شهروندان بسازد.»

هفتمین فست‌فوروارد هنرمندان در ایرانشهر

نمایشگاه گروهی «فست‌فوروارد ۰۷» همزمان با رویداد «ماه هنر تهران» در گالری ایرانشهر برقرار است.

احسان برآبادی، ناصر بخشی، ابراهیم برفرازی، رضا بهاروند، حمید عربی، فرشید داوودی، ستار کریمی، کوروش گلناری، بهرام غنچه‌پور، خسرو حسن‌زاده، مرجان حکمتی، مریم سالور، علی سیدعلیخانی، شهروز صدر، شایا شهرستانی، مهدی شیراحمدی، طاهر روزمه‌سالی، داوود زندیان، مانی مهرزاد، محمد کیوان، ساسان نصیری، مهدی نبوی، نزار موسوی‌نیا، نگار اورنگ، سارا رحیم‌پور، الناز رحیم‌پور، آزاده رزاق‌دوست، رقیه نجدی، سیامک فیلی‌زاده و پژمان مرادی، هنرمندان حاضر در این نمایشگاه هستند.

در بیانیه این نمایشگاه آمده است: «نمایش‌های گروهی «فست فوروارد» رویدادی کیوریتوریال است که مجموعه‌ای از هنرمندان را گردهم می‌آورد؛ هنرمندانی که گالری ایرانشهر در طول سال‌های همکاری با آنان، مسیر فعالیت حرفه‌ای‌شان را به‌سوی شکل‌گیری و ارائه پروژه‌های انفرادی و کیوریتوریال هدایت کرده است.

هفتمین دوره «فست فوروارد» مجموعه‌ای از آثار هنرمندانی را به نمایش می‌گذارد که در طی فعالیت گالری ایرانشهر، همکاری‌های مستمر و بلندمدتی با گالری داشته‌اند. در کنار این گروه، نمایشگاه بستری برای معرفی هنرمندانی نیز فراهم می‌کند که تاکنون امکان برگزاری نمایشگاه انفرادی در گالری را نداشته‌اند و پروژه‌های کیوریتوریال و مسیر همکاری آنان با گالری ایرانشهر همچنان در حال شکل‌گیری و توسعه است.

«فست فوروارد» در این معنا، بخشی از روند مستمر گالری ایرانشهر برای شناخت، همراهی و توسعه مسیر حرفه‌ای هنرمندان است؛ روندی که در آن نمایش گروهی نه صرفاً به‌عنوان یک ارائه جمعی، بلکه به‌عنوان مرحله‌ای برای شکل‌گیری پروژه‌های آینده و حرکت به‌سوی نمایش‌های انفرادی تعریف می‌شود.»

نمایشگاه گروهی «آراسته به زیور طبع» در کارشیو

ماری شایانس، پروانه اعتمادی، فرح اصولی، ناصر اویسی، صادق تبریزی، واحد خاکدان، حسین زنده‌رودی، علی‌اکبر صادقی، منصور قندریز و رضا لواسانی، هنرمندانی هستند که آثارشان در نمایشگاه «آراسته به زیور طبع» به نمایش درآمده است.

در بیانیه این نمایشگاه به قلم مرتضی آکوچیکان آمده است: «پیش از آن‌که تصویر به صفحه نمایش و جهان دیجیتال برسد، چاپ امکان دیگری برای دیدن و دیده‌شدن فراهم کرد. تصویر را از انحصار یک مکان و یک نسخه رها کرد و امکان تکثیر، گردش و دسترسی گسترده‌تر به آن را پدید آورد. از این منظر، تاریخ چاپ تنها تاریخ یک تکنیک نیست؛ بخشی از تاریخ گسترش دسترسی به تصویر و در پی آن، گسترش تجربه‌ هنر است.

در فرهنگ فارسی، چاپ آن‌چنان ارج و قُربی داشته است که وقتی اثری به این مرحله می‌رسید، از آن با این عبارت یاد می‌شد: «به زیور طبع آراسته شد». چاپ، اثر را از یگانگی فاصله می‌دهد و امکان می‌دهد یک تصویر هم‌زمان در مکان‌های مختلف حضور داشته باشد؛ دیده شود، دست‌به‌دست شود، به مجموعه‌ها راه پیدا کند و به زندگی روزمره نزدیک‌تر شود.

این نمایشگاه به چاپ از همین منظر نگاه می‌کند: نه صرفاً به‌عنوان شیوه‌ای برای بازتولید یک اثر، بلکه به‌عنوان امکانی برای گردش تصویر و گسترش رابطه میان اثر و مخاطب. در اینجا، تکثیر به معنای از دست رفتن اصالت نیست؛ راهی است برای گسترش امکان‌های حضور اثر. اثر می‌تواند بیش از یک‌جا باشد، بیش از یک‌بار دیده شود و به بیش از یک نفر تعلق داشته باشد..

شاید یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های هنر همین باشد: عبور از انحصار و یافتن امکان‌های بیشتری برای حضور و تأثیرگذاری. از این منظر، چاپ، تکثیرِ امکانِ دیدن است؛ هر نسخه فرصتی تازه است برای آن‌که اثر از هنرمند به مخاطب، از یک مکان به مکان دیگر و از یک نگاه به نگاهی دیگر حرکت کند.

«آراسته به زیور طبع»، یادآور همین شأن تاریخی چاپ است؛ لحظه‌ای که اثر از نسخه‌ای یگانه فراتر می‌رفت و امکان حضور در میان شمار بیشتری از مردم را پیدا می‌کرد.»

از ماده تا معنا؛ بازگشت به حافظه الیاف کاغذ

نمایشگاه گروهی «کاغذ؛ از ماده تا معنا» نیز در رویداد «ماه هنر تهران» روایتی از کاغذ خواهد بود. نسترن کامران، مهدیه ابوالحسن، نگار جاوری، ندا جلیلی، رضا روحی، هادی عرب نرمی، نیلوفر عطایی‌فر، امیر کبیرنژاد، معصومه مهتدی و فرناز نیکوخواه هنرمندان حاضر در این نمایشگاه هستند.

در بیانیه این نمایشگاه به قلم بهنام کامرانی آمده است: «کاغذ در تاریخ فرهنگ و هنر ایران تنها بستری برای ثبت اندیشه نبوده است؛ ماده‌ای بوده که حافظه، دانش، شعر، تصویر و تجربه را در خود حمل کرده است. در جهان معاصر، بازگشت هنرمندان به ماده و فرایند ساخت، موجب شده است که کاغذ از جایگاه سنتی خود فراتر رود و به موضوعی برای پژوهش‌های زیبایی‌شناختی، اجتماعی و محیط‌زیستی تبدیل شود. امروزه کیفیت‌های مادی کاغذ ــ از الیاف، بافت، ضخامت و شفافیت تا قابلیت فرسودگی، بازیافت و دگرگونی ــ بخشی از معنای اثر هنری را شکل می‌دهند و فرایند تولید به اندازه نتیجه نهایی اهمیت پیدا می‌کند.

این نمایشگاه با تمرکز بر هنر کاغذ و کاغذسازی در هنر معاصر ایران، می‌کوشد کاغذ را نه به‌عنوان زمینه‌ای منفعل برای تصویر، بلکه یک رسانه مستقل، زنده و در حال تحول بازخوانی کند.

آثار این نمایشگاه طیفی از رویکردها را در بر می‌گیرند: از احیای سنت‌های کاغذسازی دستی و بهره‌گیری از مواد بومی گرفته تا تجربه‌های معاصر در مجسمه‌سازی کاغذی، چیدمان، کتاب هنرمند، هنر الیاف، بازیافت مواد و پژوهش‌های میان‌رسانه‌ای. در این آثار، کاغذ هم‌زمان ماده، تصویر، شیء و ایده است؛ گاه حامل حافظه تاریخی، گاه نشانه‌ای از شکنندگی زیست انسانی و گاه استعاره‌ای از امکان دگرگونی.

«کاغذ؛ از ماده تا معنا» دعوتی است به تأمل در نسبت میان دست و اندیشه، ماده و حافظه، سنت و نوآوری. این نمایشگاه نشان می‌دهد که کاغذ، علی رقم ظاهری ساده و روزمره، همچنان یکی از پیچیده‌ترین و شاعرانه‌ترین رسانه‌های هنر معاصر است؛ رسانه‌ای که در آن هر الیاف، هر لایه و هر شیوه ساخت، روایتی از زمان، مکان و تجربه انسانی را در خود نهفته دارد.»

«دور از دید» هنرمندان تماشایی شد

نمایشگاه گروهی «دور از دید» به کیوریتوری بهرنگ صمدزادگان و یاسمین مشاری در خانه هنرمندان ایران برقرار است.

محمود محرومی، حسن ایازی، آیدا بالانچی، مریم بهروزی‌نیا، مهسا جباری، مریم رحیمی‌پور، گلناز زیبنده‌خو، سحر جهانشاهی، آرزو زندی، شهرزاد گردبگلی، شیوا تبار، یاسمین اصغری‌زادی، آیدا پورانی‌زاده، شعیب گرگانی، شیده فاطمی، آوازه الماسی، پریسا عباسی، مهدیس زرافشان، ویونا وژد، مرسل حلیمی، حسین طادی، محمد کلانتری، محمدمهدی وزیری‌پور، سها درخش، مرضیه میرجعفری، مرضیه یارعلی، یاسمین مشاری، پویان هاشمی، بهاره خدایی، مریم رفیعا و روشنک بابایی، هنرمندانی هستند که آثارشان در این نمایشگاه حاضر است.

در بخشی از بیانیه این نمایشگاه آمده است: «هر شهر برای آن‌که زنده بماند، نیازمند چیزی بیش از خیابان‌ها، ساختمان‌ها و زیرساخت‌هاست. شهرها با روایت‌هایی که درباره خود می‌سازند و با امکان‌هایی که برای دیدن، اندیشیدن و باهم بودن فراهم می‌کنند، معنا پیدا می‌کنند. هنر یکی از مهمترین نیروهای شکل دهنده این معناست.

هنر صرفاً تولید اثر نیست، شیوه‌ای برای مواجهه با جهان است. امکانی برای آن‌که انسان بتواند تجربه‌های خود را روایت کند، دیگری را درک کند، گذشته را بازخوانی و آینده را تصور کند. هر جامعه از خلال هنر خود نه فقط آن‌چه هست، بلکه آن‌چه را می‌تواند باشد، نیز می‌بیند. «ماه هنر تهران» از دل چنین باوری شکل گرفته است. این رویداد بر این اندیشه استوار است که هنرهای تجسمی زمانی بیشترین اثر گذاری خود را پیدا می‌کنند که به صورت مجموعه‌ای از نهادها، افراد، فضاها و تجربه‌ها دیده شوند؛ زمانی که هنرمندان، گالری‌ها، موزه‌ها، پژوهشگران، ناشران، مجموعه‌داران و مخاطبان در قالب یک تجربه فرهنگی مشترک با یکدیگر مواجه شوند. «ماه هنر تهران» تلاشی است برای آشکار کردن این پیوندها، نه برای ساختن رویدادی موقت، بلکه برای تقویت جریانی که سال‌هاست در بطن شهر جریان دارد.»