روایت یک زن ۷۶ ساله کوهنورد؛ مادر کوهستان کیست؟

الهام آقالری کارگردان مستند «مادر کوهستان» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ساخت مستندی درباره یک خانم ۷۶ ساله کوهنورد توضیح داد: چند سال پیش، به مناسبت برگزاری رویدادی با عنوان «شهربانو» به مشهد دعوت شدم. این رویداد که ویژه بانوان بود، فضایی را فراهم کرده بود تا زنان موفق مشهدی در زمینه‌های گوناگون، به سخنرانی بپردازند. در پایان برنامه، خانمی با پوشش ورزشی و کفشِ کوهپیمایی روی صحنه حاضر شد و خود را معرفی کرد. گرچه در ابتدا سوژه دیگری را برای مستند انتخاب کرده بودم، اما پس از آشنایی با خانم کبری محمودی، تصمیم گرفتم که روایت زندگی و فعالیت‌هایشان را دستمایه کار قرار دهم. رویداد «شهربانو» قرار بود از ایده های برتر حمایت کند و ایده «مادر کوهستان» نیز جزو ایده های برتر این رویداد بود و به ما از ابتدا وعده داده بودند که از ایده های برتر در حوزه تولید حمایت می‌کنند اما متاسفانه هیچ حمایتی از ما نکردند.

وی تصریح کرد: همراه با این خانم در برنامه‌های اجتماعی و ورزشی متعددی شرکت کردیم؛ از جمله صعودهای کوهستانی که در پژوهش‌های میدانی، نظیر منطقه الوند همدان، با وی همراه شدیم و فیلمبرداری کردیم.

این مستندساز درباره چالش‌های فیلمبرداری در فضای کوهستان گفت: فیلمبرداری در محیط‌های کوهستانی به‌مراتب پرهزینه‌تر و دشوارتر از فیلمبرداری شهری است. پیش از شروع این پروژه، اطلاع دقیقی از تفاوت نرخ دستمزدها و هزینه‌های فنی در چنین شرایطی نداشتم اما در عمل متوجه شدم که هزینه‌های تولید، از جمله دستمزد فیلمبردار، صدابردار و سایر عوامل، بسیار چشمگیر است و این مسئله به یکی از چالش‌های اساسی پروژه بدل شد.

کارگردان «تنها کنار هم» اظهار کرد: از سوی دیگر، سختی‌های جسمانی کار در کوهستان نیز قابل‌توجه است. با توجه به سن بالای ایشان (۷۶ سال)، در برخی مواقع، به‌ویژه هنگام شب، امکان همراهی کامل وجود نداشت و در صورت همراهی، ناگزیر به توقف و استراحت می‌شدیم.

وی تاکید کرد: پیش از این، فعالیت کوهنوردی حرفه‌ای نداشتم و تنها به‌صورت تفریحی با این ورزش آشنا بودم اما در جریان پژوهش، تا حدی با آن آشنا شدم. به‌هرحال، فیلمساز نیز برای ساخت آثار ورزشی نیازمند آمادگی جسمانی است.

این مستندساز درباره انتخاب عنوان مستندش گفت: خانم کبری محمودی در مشهد به «مادر کوهستان» شهرت دارد و ما نیز همین عنوان را برای فیلم انتخاب کردیم.

آقالری با اشاره به واکنش جوانان به کوهنوردی یک بانوی ۷۶ ساله عنوان کرد: مشاهده فعالیت‌های پویا و صعودهای موفقیت‌آمیز کبری محمودی در این سن‌وسال، بی‌تردید برای جوانانِ همراه، انگیزه‌بخش بوده است به‌ویژه اگر حمایت‌های دولتی از ورزشکاران سالمند صورت گیرد و این عزیزان مورد توجه قرار گیرند، تأثیر آن در ترغیب نسل جوان دوچندان خواهد شد.

کارگردان «یک لقمه مهربانی» با اشاره به تجربه حضور در جشنواره و درخواست حمایت گفت: پیش‌تر، فیلم قبلی من در حوزه ورزش سالمندان به نام «قهرمان» در جشنواره ملی هنر و سواد سلامت، جایزه بهترین فیلم اول را کسب کرده بود. در مراسم اهدای جایزه، یکی از مسئولان وقت وزارت بهداشت در سخنانی، از فیلمسازان خواستند که به موضوع ورزش سالمندان بپردازند، زیرا جامعه ایران به سمت سالمندی پیش می‌رود و نیازمند سالمندانی با نشاط و سلامت جسمی و روحی است. پس از آن جلسه، به او اطلاع دادم که قصد ساختن مستندی با عنوان «مادر کوهستان» با محوریت ورزش سالمندان را دارم و درخواست حمایت کردم؛ زیرا بدون پشتیبانی مالی و معنوی کافی، امکان پیگیری سوژه در شرایط سخت میسر نیست. متأسفانه، با وجود مکاتبات و پیگیری‌های مکرر از وزارت بهداشت، هیچ‌گونه حمایتی، حتی در حد پوشش هزینه‌های رفت‌وآمد تهران-مشهد، از ما نشد.

وی درباره لزوم حمایت‌های دولتی و اجتماعی از ورزش سالمندان بیان کرد: تجربه ساخت دومین فیلم در حوزه ورزش سالمندان، این نکته را برای من روشن کرد که صرفا سخنرانی و ابراز حمایت لفظی، کافی نیست. اگر جامعه‌ای می‌خواهد قهرمانان پرچم‌دار داشته باشد، باید از ورزشکاران، به‌ویژه سالمندان فعال، در ابعاد مالی، روحی و عاطفی پشتیبانی کند. در غیر این صورت، انگیزه فیلمسازان و نیز جوانان برای ورود به چنین مسیرهایی کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، سالمندانی که با هزینه شخصی به ورزش می‌پردازند، علیرغم برخورداری از سلامت جسمی، نیازمند حمایت‌های روحی و اجتماعی هستند تا بتوانند با انگیزه بیشتری ادامه دهند.

وی درباره وضعیت فعلی فیلمش گفت: فیلم «مادر کوهستان» تکمیل شده و تحویل داده شده است. فرایند پخش بین‌المللی آن آغاز شده و در انتظار قدم‌های بعدی هستیم.

آقالری در پایان عنوان کرد: ساخت مستندهای ورزشی، به‌ویژه در فضای کوهستان، بسیار پرهزینه، پرچالش و نیازمند زحمت فراوان عوامل تولید است. متأسفانه در شرایط اقتصادی کنونی، بسیاری از همکارانم با قراردادهای ناچیز یا بیمه مناسب مواجه نیستند و شبکه مستند نیز اغلب برنامه‌های تکراری پخش می‌کند؛ درحالی‌که مستندهای جدید و نوآورانه، کمتر دیده می‌شوند. رسالت اصلی مستندساز، نه الزاماً حل یک مسئله، بلکه روشن کردن نوری بر زاویه‌ای پنهان از واقعیت‌های جامعه است. مستندسازان با پژوهش و تحقیق، جلوتر از بسیاری از نهادهای مسئول حرکت می‌کنند و می‌توانند تصویری شفاف از مسائل موجود ارائه دهند. امیدوارم در این شرایط دشوار اقتصادی، مستندسازان مورد توجه و قدردانی قرار گیرند و شاهد از دست‌رفتن شغل و انگیزه همکاران نباشیم.

عوامل این پروژه عبارتند از کارگردانی، طرح و پژوهش: الهام آقالری، تدوین: آرش اسحاقی‌، فیلمبرداران: رضا عزیزفرخانی، محمد آقامحمدی، صدابرداران: شاهین پورداداشی، مجید نجاتی، احمد محمدی، طراحی و ترکیب صدا: گیسو آزادروش، مدیر تولید: گل‌اندام صفری، حنانه سراجی، مشاوررسانه‌ای: علی کشاورز، طراح پوستر: مریم پروانه، ترجمه انگلیسی: فرزانه عشوریون، زیرنویس: رضا تاریوردی، عکاس: سمیه میری، دستیار کارگردان و تهیه: آناهیتا جوزایی.