از خواندن یادنامه‌ای برای استاد تا بازنشر «کتاب شناسی موسیقی»

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب «یک صد و بیست و پنج (یادنامه حسین تهرانی)» به قلم رامتین نظری جو و «کتاب شناسی موسیقی» با تهیه و تنظیم ویدا مشایخی عنوان ۲ اثر منتشر شده در فرآیند تالیف و انتشار آثار مکتوب حوزه موسیقی هستند که در دسترس علاقه‌مندان موسیقی ایرانی قرار گرفته اند.

رامین نظری جو از جمله پژوهشگرانی که طی سال های گذشته کتاب هایی چون «پرنیان (مجموعه قطعاتی از فرامرز پایور)»، «ردیف آوازی استاد عبدالله دوامی» و «دردشت (چهل قطعه برای سنتور)» را تالیف کرده در توضیحات اثر جدید خود که توسط نشر «ماهور» منتشر شده نوشته است:

مجموعه‌ پیشِ‌رو یادنامه‌ای‌است برای استادِ بی‌مانند و عالی‌مقامِ‌ تمبک و موسیقیِ کلاسیکِ ایرانی استاد حسین تهرانی.

تمرکزِ این مجموعه روی سه مقوله است:

اول؛ مصاحبه‌های باقی‌مانده از حسین تهرانی، دوم؛ مطالبی که درباره‌ وی در مطبوعات و دیگر منابع به‌چاپ رسیده‌اند و سوم ارائه‌ فهرستی جامع از آثارِ شنیداریِ تهرانی.

در این کتاب سعی شده تا با گردآوریِ مطالبی متنوع و بعضاً کم‌یاب و آرشیوی، چشم‌اندازی هرچه روشن‌تر از زندگی و فعالیت‌های هنریِ این هنرمندِ ارزنده ارائه شود.

شهاب مِنا ناشر مجموعه بازنشر شده «کتاب شناسی موسیقی» که با تهیه و تنظیم ویدا مشایخی منتشر شده نیز در توضیحات این اثر نوشته است:

اثری که پیشِ‌رو دارید نخستین کتابشناسی موسیقی منتشر شده در ایران به سال ۱۳۵۵ (قریب به پنجاه سال پیش) است. در این اثر مشخصات کتاب‌ها و مقالات موسیقی در بازخ زمانیِ پنجاه‌ساله ۱۳۰۵ تا ۱۳۵۵ گردآوری و در آن با ارائه فهرست موضوعی، نام اشخاص، نام نویسندگان امکان جست‌وجو در متن به سهولت فراهم شده است.

از ویژگی‌های این اثر ساختارمندی، مختصر و مفیدبودن و انتخاب مقالات معتبر گذشته (نه تجمیعی از همه مقالات) و مقاله‌شناسی نشریات موسیقایی پیش از انقلاب اسلامی تا سال ۱۳۵۵ است.

گرچه چند دهه از انتشار مجلات پیش از انقلاب اسلامی گذشته و نسخه فیزیکی آنها جز نزد مجموعه‌داران و آرشیو کتابخانه‌ها موجود نیست، خوشبختانه، طی سال‌های اخیر، این مجلات به‌اهتمام برخی نهادها و مراکز دولتی و خصوصی عکاسی یا اسکن شده و برخی به‌طور رایگان در وب‌سایت‌های نظیر بارگذاری شده و در اختیار عموم قرار گرفته (از آن جمله دو مجلۀ تخصصی – موسیقایی موزیک ایران و موسیقی که به‌اهتمام کتابخانه مجلس شورای اسلامی اسکن شده) و برخی دیگر نیز توسط وب‌سایت‌های خصوصی به‌صورت دوره‌ای فروخته می‌شوند و خوشبختانه امروزه دسترسی به محتوای جراید گذشته میسر است.

اما آنچه در استفاده از این منابع مهم است دسترسی به فهرستی از محتویات این نشریات است و در این باب کتاب حاضر با ارائه فهرست موضوعی چون مفتاحی برای یافتن سریع عنوان و مشخصات انتشار مقالات در جراید مختلف درباره یک موضوع محسوب می‌شود، چنان‌که نگارنده سال‌ها پیش برای تدوین مجموعه مقالات درباره سنتور، نخستین دایرة‌المعارف درباره یک ساز ایرانی (انتشار: ۱۳۸۸، تهران: سوره‌مهر)، در ابتدای امر از منابع معرفی‌شده ذیل مدخل «سنتور» در کتاب حاضر بهره‌ جست.

ناگفته نماند چهار سال پیش از انتشار این اثر، در سال ۱۳۵۱، عزیز شعبانی، در صفحات ۱۳۱-۱۰۲ جلد اول شناسایی موسیقی ایران: تاریخ موسیقی از کورش تا پهلوی، فهرستی با عنوان «کتب و نشریات موسیقی در عصر حاضر» ارائه کرده بود اما تلاش ارزنده او به‌هیچ‌وجه جامعیت و روش علمی کتابشناسی موسیقی، تهیه و تنظیم ویدا مشایخی را در برنداشت.

در سال ۱۳۵۵، هم‌زمان با چاپ کتابشناسی حاضر، در مجموعه مداومت در اصول موسیقی ایران، ‌کتاب ارزشمند دیگری با عنوان نمونه‌ای از فهرست آثار دانشمندان ایرانی و اسلامی در غناء و موسیقی، به تألیف محمدتقی دانش‌پژوه‌ نیز چاپ شده بود که به معرفی موضوعی نسخه‌های خطی موسیقی می‌پرداخت و نه کتب چاپی معاصر.