«پارک سرمایه‌ساز»؛ مأموریت تازه برای پارک‌های علم و فناوری

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، نشست هم‌اندیشی پارک‌های علم و فناوری سراسر کشور با حضور معاون علمی رئیس‌جمهور برگزار شد؛ جلسه‌ای که در راستای سیاست‌گذاری معاونت علمی برای فراهم‌سازی بستر حرکت پارک‌های علم و فناوری به سوی نسل پنجم تشکیل شد.

حامد رفیعی؛ رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایه‌گذاری معاونت علمی، در این نشست با تأکید بر ضرورت تحول در رویکردهای حمایتی، گفت: راهبرد اصلی ما در معاونت علمی، تغییر پارادایم از تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های فیزیکی به سمت اهرم‌سازی و راهبری سرمایه است که می‌تواند آغازگر تحولی بنیادین در حوزه تأمین مالی باشد.

وی افزود: شرکت‌های دانش‌بنیان در کنار نیاز به فضای استقرار، اصلی‌ترین نیازشان برای رشد، تأمین سرمایه است. در حقیقت، امروز مأموریت پارک‌های علم و فناوری باید بازطراحی شود و تأمین مالی باید جایگاه بالاتری نسبت به ساخت و واگذاری فضای استقرار داشته باشد.

رفیعی تصریح کرد: موضوع ما ناکارآمدی پارک‌ها نیست، بلکه لزوم تکامل مأموریت‌ها بر اساس نیازهای جدید اقتصاد دانش‌بنیان است. همان‌طور که ساختار اقتصاد کشور تغییر کرده، مأموریت پارک‌ها نیز در حوزه توسعه سرمایه و رشد باید تکامل یابد.

وی در تشریح تفاوت نسل‌های پارک‌ها اظهار داشت: در پارادایم گذشته تمرکز بر توسعه زیرساخت‌ها، واگذاری فضا، ارائه خدمات عمومی و ارزیابی کمی شرکت‌ها بود. اما در رویکرد نوین، تمرکز بر تجهیز و اهرم‌سازی سرمایه، مدیریت پورتفوی مالی و اتصال شرکت‌ها به شبکه پولی و بازار سرمایه است که شاخص‌های ارزیابی نیز بر اساس میزان جذب سرمایه و ارزش‌آفرینی شرکت‌ها تعیین می‌شود.

رئیس مرکز تأمین مالی معاونت علمی با معرفی مفهوم «پارک‌های سرمایه‌ساز» گفت: این مدل به عنوان نسل جدید پارک‌ها در حوزه تأمین مالی، نقش معمار و هدایت‌گر سرمایه را ایفا می‌کند. نکته کلیدی در این مدل، «فعال‌سازی دارایی‌های نامشهود» شرکت‌هاست که تاکنون بلااستفاده مانده است.

رفیعی خاطرنشان کرد: پارک‌ها باید بتوانند با فعال‌سازی دارایی‌های نامشهود، زمینه جذب سرمایه واقعی را برای شرکت‌ها فراهم کنند. در همین راستا، ایجاد «حساب سرمایه‌ساز» به عنوان یک راهکار ساده و تخصصی برای ارائه خدمات مالی به شرکت‌ها در دستور کار است که در تعامل با وزارت علوم و صندوق‌های مرتبط، اجرایی خواهد شد.

رفیعی در ادامه تشریح مدل «پارک سرمایه‌ساز»، با اشاره به تدوین سند معماری این مدل اظهار داشت: هدف نهایی، نه فقط تأمین مالی یک شرکت خاص، بلکه ایجاد چرخه‌ای پایدار برای خلق ثروت و توسعه فناوری‌های راهبردی مورد نیاز کشور است.

وی افزود: مبدأ اصلی این خلق سرمایه، پارک‌های علم و فناوری هستند. در این مدل، علاوه بر شناسایی و ارزش‌گذاری «دارایی‌های نامشهود» شرکت‌ها، توسعه سرمایه‌گذاری و در نهایت رشد فناوری هدف‌گذاری شده است. ما این سند را تدوین کرده‌ایم و در صورت تأیید نهایی، جهت اجرا به پارک‌ها ابلاغ خواهد شد.

رئیس مرکز تأمین مالی معاونت علمی با توضیح سازوکار «حساب سرمایه‌ساز» تصریح کرد: شرکت‌های مستقر در پارک‌ها در نتیجه خدماتی که دریافت می‌کنند، ارزش افزوده‌ای ایجاد می‌کنند. بخشی از این ارزش افزوده وارد «حساب سرمایه‌ساز» پارک می‌شود. این منابع صرفاً برای تجمیع نیست، بلکه به عنوان پشتوانه‌ای برای اهرم‌سازی منابع و چند برابر کردن ظرفیت تأمین مالی عمل می‌کند.

وی با ارائه الگوی سه‌ضلعی تأمین مالی بیان کرد: مدل عملیاتی ما مبتنی بر مشارکت پارک‌ها، صندوق‌های نوآوری و شکوفایی (یا پژوهش و فناوری) و شبکه بانکی است. به عنوان مثال، اگر ۵.۴ همت منابع با همت شرکت‌ها تجلب شود و صندوق نوآوری نیز به میدان بیاید، این مبلغ در دل بانک‌ها می‌تواند به ۶ همت تسهیلات و ۴ همت خدمات مالی تبدیل شود؛ یعنی با یک ضریب ۶ برابری در تسهیلات و ۱۰ برابری در تأمین مالی نسبت به آورده اولیه شرکت‌ها، می‌توان منابع بسیار ارزشمندی را ایجاد کرد.

رفیعی با تأکید بر اینکه در مدل پارک سرمایه‌ساز هیچ بازیگری به تنهایی متولی رشد نیست، از وقوع یک هم‌افزایی ساختاری بین شرکت‌ها، پارک، صندوق و بانک سخن گفت و افزود: ما در این نظام جدید، چهار تحول اساسی را انتظار داریم؛ نخست مشارکت واقعی ذینفعان، دوم تبدیل حمایت‌های بلاعوض به سرمایه‌گذاری، سوم کاهش وابستگی به منابع عمومی و چهارم ایجاد سیستم تأمین مالی مقیاس‌پذیر.

وی خاطرنشان کرد: پارک سرمایه‌ساز می‌تواند به عنوان مدیر پورتفوی (سبد) تأمین مالی شرکت‌های فناور عمل کند. مفهوم «فناور» در اینجا تمامی شرکت‌های زیست‌بوم دانش‌بنیان را شامل می‌شود. برای هر شرکت، بر اساس مرحله رشد، بلوغ فناوری، ظرفیت بازار و توان جذب سرمایه، مسیر تأمین مالی اختصاصی طراحی می‌شود که این امر، کلید اصلی هدایت‌گری صحیح منابع در اقتصاد دانش‌بنیان است.

رفیعی با پیشنهاد ایجاد «پنجره واحد تأمین مالی و سرمایه‌گذاری» در پارک‌های علم و فناوری، بر ضرورت شفافیت اطلاعاتی تأکید کرد و گفت: بدون داشتن سامانه‌های مدیریت اطلاعات دقیق و شفاف، مدیریت صحیح مسیر رشد مالی شرکت‌ها و حرکت به سمت سکوی توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر امکان‌پذیر نخواهد بود.

وی با اشاره به نقش «حساب سرمایه‌ساز» در زنجیره رشد شرکت‌ها تصریح کرد: حساب سرمایه‌ساز در کنار سایر ابزارهای مالی، نقش اهرم را ایفا می‌کند؛ به این معنا که سرمایه‌گذاری منجر به رشد شرکت شده و بخشی از این رشد مجدداً به حساب سرمایه‌ساز بازمی‌گردد که این چرخه، پایداری منابع را تضمین می‌کند.

رئیس مرکز تأمین مالی معاونت علمی با معرفی «اوراق توسعه فناوری» به‌عنوان سکوی ورود به بازار سرمایه، افزود: این اوراق برای شرکت‌های بزرگ مستقر در پارک‌ها طراحی شده است. همچنین شرکت‌هایی که لزوماً دانش‌بنیان نیستند اما در پروژه‌های خود از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده می‌کنند، می‌توانند با تأیید سطح فناوری پروژه‌شان توسط ستادهای مربوطه، از این اوراق برای تأمین مالی استفاده کنند.

رفیعی با اشاره به همکاری معاونت علمی و انجمن فرانچایز ایران، از رونمایی قریب‌الوقوع سند «فرانچایز صنعت دانش‌بنیان» خبر داد و گفت: ما سه نوع مدل فرانچایز را در پارک‌ها دنبال می‌کنیم؛ نخست، تبدیل شرکت‌ها به واحدهای مقیاس‌پذیر از طریق منتورینگ صحیح؛ دوم، ایجاد شبکه میان پارک‌ها برای تکمیل ظرفیت‌های یکدیگر؛ و سوم، «فرانچایز فناوری» که در سطح جهانی شناخته شده است.

وی د تشریح مدل «فرانچایز فناوری» اظهار داشت: هدف ما تکثیر مدل‌های موفق فناوری است. برای نمونه، اگر پارکی در حوزه سلامت مدلی را به موفقیت برساند، این مدل در سایر مناطق تکثیر شده و بخشی از درآمد حاصل از این توسعه، مجدداً به حساب سرمایه‌ساز پارک بازمی‌گردد تا ظرفیت‌های مالی آن برای پروژه‌های بعدی چند برابر شود.

رئیس مرکز تأمین مالی معاونت علمی در پایان با تبیین گام‌های عملیاتی فوری، بر ضرورت شناسایی دارایی‌های نامشهود، ایجاد حساب سرمایه‌ساز و توسعه سرمایه‌گذاری تخصصی تأکید کرد. وی افزود: ما در پارک‌ها، به شرکت‌ها بر اساس اسناد و چشم‌اندازهای مالی‌شان، اعتبار تخصیص می‌دهیم؛ به گونه‌ای که در صورت تحقق اهداف، اعتبار شرکت تقویت و در صورت عدم موفقیت، بازنگری خواهد شد.

وی همچنین از برنامه‌های آتی برای ورود شرکت‌ها به بازار «نوآفرین» و ایجاد مراکز داده (Data Center) برای پشتیبانی از توسعه فناوری‌های نافع خبر داد.